Chợ Cái Côn đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, gắn liền với quá trình khai phá vùng đất phương Nam của cư dân Việt và Khmer.
Nằm yên bình bên dòng sông Hậu hiền hòa, chợ Cái Côn tại thị trấn An Lạc Thôn (huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng) đã trở thành biểu tượng thương mại và văn hóa đặc trưng của vùng đất miền Tây sông nước. Dù lịch sử hình thành còn nhiều điểm chưa được ghi chép đầy đủ trong các tài liệu chính thức, nhưng chợ Cái Côn vẫn hiên ngang tồn tại như một minh chứng sống động cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của vùng đất này qua nhiều thế hệ.
Lịch sử hình thành và phát triển
Theo các tài liệu lịch sử và lời kể của người cao tuổi trong vùng, chợ Cái Côn đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, gắn liền với quá trình khai phá vùng đất phương Nam của cư dân Việt và Khmer. Chợ nằm ở vị trí chiến lược, dưới chân cầu Cái Côn - cây cầu nối liền hai bờ con rạch cùng tên, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương giữa các vùng lân cận.
Ban đầu chợ chỉ là những ghe thuyền tụ họp buôn bán trên sông, sau dần phát triển thành khu chợ cố định trên bờ. Chợ Cái Côn không chỉ là nơi mua bán mà còn là điểm hẹn văn hóa, nơi giao lưu của người dân quanh vùng. Lịch sử cho thấy chợ đã hình thành từ thời Pháp thuộc và phát triển qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau.
Thị trấn An Lạc Thôn, nơi chợ Cái Côn tọa lạc, có diện tích khoảng 20,16 km², gồm 5 ấp, được chính thức thành lập ngày 19/7/2013 trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của xã An Lạc Thôn trước đây. Tuy nhiên, lịch sử phát triển của vùng đất này đã có từ rất lâu trước đó, với chợ Cái Côn đóng vai trò là trung tâm kinh tế quan trọng.
Chợ Cái Côn nằm trên tuyến đường Nam Sông Hậu, cách trung tâm thành phố Sóc Trăng khoảng 15km. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương giữa các huyện lân cận như Mỹ Xuyên, Châu Thành, và Long Phú, đồng thời kết nối vùng Kế Sách với các tỉnh thành khác trong khu vực.
Đặc biệt, dự án cầu Đại Ngãi 2 vừa được hợp long gần đây sẽ góp phần rút ngắn đáng kể khoảng cách giao thông từ Sóc Trăng về TP.HCM, mở ra tiềm năng phát triển mới cho khu vực chợ và huyện Kế Sách nói chung. Khi cầu Đại Ngãi 2 đưa vào sử dụng, dự kiến lượng khách tham quan và mua sắm tại chợ Cái Côn sẽ tăng lên đáng kể, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Không gian và hoạt động mua bán
Chợ Cái Côn trải rộng trên diện tích khoảng 5.000 m², bao gồm khu nhà lồng chính và các khu bán hàng rong xung quanh. Không gian chợ được chia thành nhiều khu vực chuyên biệt: khu bán thủy hải sản tươi sống, khu rau củ quả, khu gia vị và đồ khô, khu ẩm thực và khu hàng may mặc, đồ gia dụng.
Những ngày thường, chợ bắt đầu nhộn nhịp từ 5 giờ sáng và kéo dài đến khoảng 5 giờ chiều. Tuy nhiên, khung giờ sôi động nhất là từ 7 đến 9 giờ sáng, khi người dân địa phương và du khách đổ về tìm kiếm những sản phẩm tươi ngon nhất.
Hiện nay, chợ có khoảng 120 sạp hàng cố định và hơn 50 điểm bán hàng rong. Mỗi ngày, chợ đón khoảng 500-700 lượt khách, cao điểm có thể lên đến trên 1.000 người, đặc biệt vào dịp lễ, Tết. Đến với chợ Cái Côn, du khách không chỉ được mua sắm mà còn được trải nghiệm không khí mua bán đậm chất miền Tây với sự nhiệt tình, thân thiện của các tiểu thương.
Sản phẩm đa dạng không thiếu thứ gì
Điểm nổi bật của chợ Cái Côn là sự đa dạng và phong phú của các mặt hàng, đặc biệt là những đặc sản vùng miền không thể tìm thấy ở nơi khác. Du khách đến đây sẽ choáng ngợp trước hàng loạt sản phẩm từ sông nước như cá lóc, cá trê, cá chạch, tôm càng xanh, cua đồng, lươn... tất cả đều tươi sống và được đánh bắt từ các kênh rạch quanh vùng.
Khu vực bán đồ khô cũng thu hút không kém với các sản phẩm như khô cá lóc, khô cá sặc, khô mực được phơi tự nhiên dưới nắng miền Tây, mang hương vị đặc trưng khó tìm thấy ở các khu chợ hiện đại. Đặc biệt, những gian hàng gia vị với đủ loại mắm (mắm cá linh, mắm cá sặc, mắm ruốc) và các loại gia vị tự chế biến theo công thức gia truyền luôn là điểm dừng chân không thể bỏ qua của du khách.
Nhiều du khách đến từ các tỉnh thành khác thường mua các sản phẩm đặc trưng này về làm quà cho người thân và bạn bè. Sự tươi ngon của các mặt hàng cùng với hương vị đặc trưng của vùng đất Nam bộ đã tạo nên sức hút riêng cho chợ Cái Côn.
Thiên đường ẩm thực dân dã
Không chỉ là nơi mua sắm, chợ Cái Côn còn nổi tiếng với các món ăn đường phố đậm đà hương vị miền Tây. Dạo quanh chợ, du khách sẽ bị quyến rũ bởi mùi thơm của những quầy bún nước lèo, hủ tiếu Nam Vang, bánh canh cá lóc và đặc biệt là lẩu mắm - món ăn đặc trưng của vùng sông nước.
Các quầy bánh truyền thống như bánh cam, bánh cuốn cải, bánh tiêu, bánh xèo... cũng luôn tấp nập người mua. Đặc biệt, món khoai mì nướng phết mỡ hành được nướng trên than hồng, tỏa hương thơm ngào ngạt đã trở thành một trong những món ăn đặc trưng không thể bỏ lỡ khi ghé thăm chợ Cái Côn.
Nhiều công thức chế biến các món ăn tại đây đã được truyền từ đời này sang đời khác, giữ nguyên hương vị truyền thống. Mỗi ngày, các quầy hàng ẩm thực tại chợ phục vụ hàng trăm lượt khách, bao gồm cả người địa phương và du khách từ xa đến.
Thách thức và triển vọng
Dù giữ được nét đẹp truyền thống, chợ Cái Côn cũng đang đối mặt với không ít thách thức trong thời đại hiện nay. Sự xuất hiện của các siêu thị, cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử đã phần nào ảnh hưởng đến lượng khách hàng truyền thống của chợ. Bên cạnh đó, vấn đề vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và cơ sở hạ tầng cũng đặt ra không ít bài toán cho chính quyền địa phương.
Hiện nay, chính quyền địa phương đang triển khai kế hoạch nâng cấp chợ Cái Côn với tổng kinh phí khoảng 15 tỷ đồng, bao gồm việc cải tạo nhà lồng chợ, nâng cấp hệ thống thoát nước, xây dựng thêm khu vệ sinh và bãi đỗ xe. Mục tiêu là vừa giữ được bản sắc truyền thống của chợ, vừa đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm và nhu cầu mua sắm ngày càng cao của người dân.
Với vị trí địa lý thuận lợi, đặc biệt khi dự án cầu Đại Ngãi 2 hoàn thành, chợ Cái Côn được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn không chỉ đối với người dân địa phương mà còn với du khách thập phương. Ngoài ra, các dự án du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng đang được triển khai tại huyện Kế Sách cũng sẽ góp phần đưa chợ Cái Côn trở thành một trong những điểm tham quan không thể bỏ qua trong hành trình khám phá miền Tây.
Chợ Cái Côn không chỉ là trung tâm giao thương quan trọng mà còn là biểu tượng văn hóa, là linh hồn của vùng đất An Lạc Thôn, Kế Sách, Sóc Trăng. Với lịch sử hình thành lâu đời và những giá trị văn hóa, ẩm thực đặc sắc, chợ Cái Côn xứng đáng được bảo tồn và phát huy như một di sản văn hóa quý giá của vùng đất miền Tây sông nước.
Dù thời gian có trôi qua, dù xã hội có nhiều biến đổi, chợ Cái Côn vẫn đứng đó, hiên ngang và bền bỉ, như một minh chứng sống động cho sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và hiện đại của một vùng đất giàu bản sắc văn hóa. Và có lẽ, đó chính là điều tạo nên sức hút đặc biệt của chợ Cái Côn trong lòng người dân địa phương cũng như du khách thập phương khi có dịp ghé thăm mảnh đất Sóc Trăng mến khách.
