Từng lọt TOP những đặc sản xứng đáng mua làm quà tặng, món “lộc trời” này được người dân Hải Phòng tự hào vì trở thành đặc sản nhiều người mê mẩn, dù giá cao vẫn bán hết veo ngay khi vừa thu hoạch. Sở dĩ, loại quả này tạo điểm nhấn bởi vì sở hữu vẻ ngoài đẹp mắt, hương vị ngọt, thanh mát và được trồng trên đất "lạ".
Nằm trong danh sách "20 loại trái cây tốt nhất" được một chuyên trang ẩm thực tại Anh công bố, táo là loại quả có hàm lượng dinh dưỡng cao, xếp vị trí đầu tiên trong bảng xếp hạng và “bỏ xa” nhiều loại quả quen thuộc như dưa hấu, lựu, mận... Ở Việt Nam, táo từ lâu đã trở thành một loại quả quen thuộc, có loại từng mọc dại ngoài bờ bụi, ít người để ý, đến khi chín lại rụng đầy gốc.
Nhiều năm trở lại đây, táo được xem là loại quả được các bà nội trợ ưu tiên mua về sử dụng, không chỉ bởi giá cả hợp lý, vị giòn ngọt thơm mà còn chứa đựng kho “dinh dưỡng vàng” cho sức khoẻ tổng thể. Trong đó, ở Hải Phòng cũng có một loại táo đặc biệt, chỉ riêng vùng đất này mới có thể trồng và “làm mưa làm gió” trên thị trường nhờ hương vị thanh mát, thơm ngon và giàu dinh dưỡng chính là táo muối.
Táo muối là đặc sản của đất cảng Hải Phòng, mang hương vị thơm ngon nhờ trồng trên nền đất giàu dưỡng chất.
Sở dĩ có tên gọi như vậy là bởi loại táo này được trồng trên nền đất vốn là những cánh đồng muối. Nhờ đó, táo ở đây có chất lượng và hương vị khác biệt so với nhiều nơi, nổi bật với vị ngọt dịu, ăn mọng nước và giòn, thanh mát.
Vùng Bàng La (nay thuộc phường Nam Đồ Sơn, TP.Hải Phòng) từng được biết đến là làng nghề làm muối nổi tiếng. Tuy nhiên, khi nghề muối dần thất truyền do biến động của thị trường và điều kiện sản xuất, người dân nơi đây buộc phải tìm hướng đi mới để bám đất, bám làng.
Và chính trên nền đất mặn như thế, lại giàu khoáng chất, cây táo được lựa chọn thử nghiệm và dần cho thấy sự thích nghi đáng kinh ngạc. Từ đó, cái tên “táo muối” ra đời - không chỉ để phân biệt với các giống táo khác, mà còn như một cách nhắc nhớ về nguồn gốc đất đai đã nuôi dưỡng nên hương vị đặc trưng của loại quả này.
Chính sự sinh trưởng trên đất muối đã tạo nên điểm khác biệt rõ rệt cho táo muối Bàng La. Không đơn thuần là ngọt hay chua, vị táo có chiều sâu hơn, đậm đà hơn, thoảng nhẹ vị mặn nơi đầu lưỡi, nhưng càng ăn càng thấy hậu ngọt. Đây cũng là lý do khiến táo muối được nhiều người sành ăn đánh giá cao, coi là một trong những đặc sản hiếm có của miền Bắc.
Theo những người trồng táo lâu năm ở Bàng La, táo muối có lớp vỏ mỏng, màu xanh ngả vàng khi chín, ruột trắng, giòn rụm và mọng nước. Vị ngọt của táo không gắt mà nhẹ nhàng, đi cùng chút chua thanh, tạo cảm giác dễ ăn, không ngán. Điều thú vị là khi nhai kỹ, người ăn có thể cảm nhận đâu đó có dư vị mằn mặn, dấu ấn của đất muối ngấm vào.
So với nhiều giống táo trồng ở vùng trung du hay đồng bằng, táo muối Bàng La được nhận xét là “ăn một lần là nhớ”. Không chỉ ngon khi ăn tươi, loại táo này còn thích hợp để chế biến thành nhiều món khác nhau, từ mứt táo, táo dầm đến các món tráng miệng nhẹ nhàng. Chính sự linh hoạt trong thưởng thức càng giúp táo muối ghi điểm trong mắt người tiêu dùng.
Khoảng tháng 8 hàng năm, những vườn táo ở Bàng La bắt đầu nở hoa. Sau đó, cây kết trái và bước vào giai đoạn nuôi quả kéo dài đến cuối năm. Mùa thu hoạch chính của táo muối thường rơi vào khoảng từ tháng 11 đến tháng 2 âm lịch – thời điểm cận Tết Nguyên đán. Cũng vì vậy, táo muối thường được chọn làm thức quả đãi khách ngày Tết hoặc làm quà biếu mang đậm hương vị quê biển.
Càng gần Tết, táo muối càng trở nên khan hiếm, giá bán theo đó cũng tăng lên. Nhiều người muốn mua táo chuẩn Bàng La thường phải đặt trước từ sớm, nhất là khách ở Hà Nội, Quảng Ninh hay các tỉnh lân cận tìm mua.
Tùy từng thời điểm trong mùa vụ và sản lượng thu hoạch, táo muối thường được bán tại vườn với mức giá dao động khoảng 40.000-60.000 đồng/kg. Vào những năm thời tiết bất lợi, mất mùa hoặc sản lượng giảm, giá táo muối có thể tăng cao hơn so với mặt bằng chung nhưng vẫn được người tiêu dùng chấp nhận.
Đáng chú ý, khi được vận chuyển tới các tỉnh, thành phố xa như Hà Nội, TP.HCM hay các địa phương miền Trung, giá táo muối có thể bị đẩy lên tới 90.000-100.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn vào dịp cận Tết Nguyên đán.
Dù vậy, loại quả này vẫn luôn trong tình trạng “cháy hàng”, nhiều người phải đặt mua trước cả tháng mới có táo chuẩn Bàng La để ăn hoặc làm quà biếu. Điều này cho thấy, táo muối không chỉ là một loại trái cây theo mùa, mà đã thực sự trở thành đặc sản có giá trị kinh tế cao, được thị trường sẵn sàng trả giá xứng đáng cho hương vị độc đáo và nguồn gốc rõ ràng.
Người dân sống ở đây tìm cách để tăng năng suất cho táo để đủ cung ứng với nhu cầu thị trường, đặc biệt là dịp cuối năm.
Những năm gần đây, người dân Bàng La không ngừng cải tiến kỹ thuật trồng táo để thích ứng với thời tiết và nâng cao năng suất. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc áp dụng mô hình cho táo leo giàn. Thay vì để cây phát triển tự nhiên dưới mặt đất, táo được dẫn leo lên giàn cao, giúp hạn chế sâu bệnh, giảm thiệt hại do mưa bão và giữ cho quả sạch, đẹp hơn.
Đặc biệt, mô hình này còn mở ra khả năng thu hoạch hai vụ trong năm. Ngoài vụ chính vào mùa đông, người trồng táo còn có thêm vụ táo hè vào khoảng tháng 6-7, đúng dịp cao điểm du lịch biển Hải Phòng. Nhờ đó, táo muối không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn trở thành sản phẩm hấp dẫn du khách, góp phần gia tăng thu nhập cho người dân địa phương.
Mứt táo muối Bàng La cũng cháy hàng vào dịp Tết.
Từ nguồn táo thu hoạch tại vườn, người dân địa phương đã sáng tạo thêm nhiều cách chế biến nhằm kéo dài thời gian bảo quản và đa dạng trải nghiệm ẩm thực, tiêu biểu như mứt táo muối, táo muối sấy khô hay táo muối dầm chua ngọt.
Trong đó, mứt táo muối được nhiều gia đình lựa chọn vào dịp Tết bởi vị chua ngọt hài hòa, dẻo giòn vừa phải, vẫn giữ được dư vị mằn mặn đặc trưng của đất muối. Táo muối sấy khô lại phù hợp với nhịp sống hiện đại, tiện lợi khi mang theo, có thể dùng như món ăn vặt hoặc quà biếu. Nhờ quy trình chế biến đơn giản, hạn chế phụ gia, các sản phẩm này vẫn giữ được hương vị tự nhiên của táo muối.
