5 loại quả này là “lộc trời” ở miền Tây khi đi đâu cũng dễ bắt gặp và thưởng thức. Du khách nếu có dịp đến với vùng đồng bằng trù phú này, hãy 1 lần thử nếm hương vị của chúng để trải nghiệm, khám phá nét văn hóa ẩm thực của bà con miền sông nước.
Thanh trà
Nhắc đến trái cây miền Tây vào mùa nắng, thanh trà luôn là cái tên khiến người ta nhớ đến đầu tiên. Loại quả này được trồng nhiều ở Vĩnh Long, Đồng Tháp, TP. Cần Thơ… Khi di chuyển về các tỉnh miền Tây, hai bên đường quốc lộ, nhiều người treo thanh trà để bán, trải dài nhiều cây số.
Cây thanh trà dáng cao, lá và thân khá giống xoài, nhưng trái nhỏ hơn, chỉ bằng quả chanh lớn, khi chín có màu vàng cam bắt mắt. Thanh trà có vị chua ngọt hài hòa, ăn mát, rất “đã miệng” trong những ngày oi bức. Trước khi bóc vỏ, người miền Tây thường xoa nhẹ quả trong lòng bàn tay cho mềm, giúp thịt ngọt hơn.
Thanh trà hay còn có tên gọi sơn trà, chanh trà. Đây vốn là loại cây mọc dại ưa nắng nên rất dễ trồng và có mặt ở khắp các tỉnh vùng Nam Bộ.
Thoạt nhìn, quả thanh trà dễ bị nhầm với với chanh hay dâu da. Tuy nhiên, quả thanh trà mọc thành chùm với lá xanh, khi chín có quả màu vàng cam đẹp mắt. Lớp vỏ bên ngoài quả thanh trà mịn màng, hương thơm lại ngào ngạt khó quên.
Cách ăn phổ biến nhất vẫn là chấm muối ớt hoặc muối tôm, vị chua của thanh trà hòa với mặn cay tạo cảm giác cực kỳ kích thích vị giác.
Không chỉ ăn tươi, thanh trà còn được dùng làm mứt, làm nước giải khát hoặc ngâm đường. Trước đây, thanh trà thường chỉ có trong vườn nhà, ăn cho vui. Nay nhờ du lịch miệt vườn phát triển, loại quả này dần được “nâng tầm” thành đặc sản.
Giá thanh trà dao động từ 30.000–50.000 đồng/kg vào chính vụ, có lúc cao hơn nếu trái đẹp, ít xơ. Với nhiều du khách, thanh trà không chỉ là trái cây, mà còn là “mùi vị của miền Tây” mỗi khi hè về.
Bình bát
Trái bình bát có dáng thuôn dài, hơi giống hình trái tim, khi chín chuyển sang màu vàng sậm, mùi thơm nhẹ nhưng rất đặc trưng. So với na miền Bắc, bình bát kém ngọt hơn, thịt không nhiều, hạt lại dày đặc nên trước đây ít được ưa chuộng.
Thế nhưng chính vị “lợ lợ”, không gắt ngọt ấy lại tạo nên nét riêng. Khi chín hẳn, bình bát ăn mềm, thơm, hậu vị béo nhẹ. Người miền Tây thường bổ đôi, lấy muỗng nạo thịt ăn trực tiếp hoặc dầm với đường và đá lạnh. Món bình bát dầm nhìn mộc mạc nhưng lại khiến nhiều người nhớ mãi vì cảm giác vừa lạ vừa quen.
Bình bát (hay còn gọi là na xiêm, na nước) là loại cây thân gỗ nhỡ, cao khoảng 2-5m, thậm chí có cây cao tới 10m. Trước bình bát mọc đầy, chẳng ai ngó ngàng nay đổi đời thành đặc sản miền Tây.
Ngoài việc ăn chơi, bình bát còn gắn với những bài thuốc trị bệnh dân gian. Trái xanh, vỏ, hạt hay lá đều được tận dụng làm thuốc hỗ trợ tiêu hóa, sát khuẩn nhẹ hoặc gội đầu trị chí, rận. Ngày nay, bình bát hiếm dần do kênh rạch bị bê tông hóa, khiến loại quả này trở thành “đặc sản ký ức”.
Hiện bình bát được bán lẻ tại các chợ quê hoặc qua kênh online với giá khoảng 25.000–40.000 đồng/kg, tùy mùa. Không đắt đỏ, nhưng đủ để gợi tò mò cho những ai muốn thử một hương vị rất miền Tây.
Quả lý
Quả lý hay còn gọi là rose apple, trái có hình tròn hơi thuôn, màu hồng nhạt, nhìn thoáng qua dễ nhầm với mận. Khi cắn vào, thịt trái lý xốp, ít nước, vị ngọt dịu và tỏa mùi thơm nhẹ như hoa hồng.
Điểm thú vị của quả lý là hạt rời, khi lắc nghe tiếng kêu, tạo cảm giác vui tai. Người miền Tây thường ăn lý tươi, ướp lạnh hoặc chấm muối ớt nhẹ. Trái không quá ngọt nên ăn nhiều cũng không ngán.
Ở miền Tây Nam bộ, cây lý được trồng khá phổ biến và được biết đến với tên gọi dân gian như mận lý, roi hoa vàng, hoặc táo hồng.
Quả lý có hình tròn hoặc hình chuông, kích thước nhỏ, khi non có màu trắng, khi chín chuyển sang màu vàng nhạt, đôi khi ửng hồng. Thịt quả xốp, có vị ngọt thanh và hương thơm đặc trưng, thường có 1-3 hạt nhỏ bên trong.
Quả lý là một loại trái cây đặc sản của miền Tây, được ưa chuộng bởi hương vị thơm ngon và độc đáo.
Ngoài việc ăn tươi, quả lý còn được dùng để làm nước ép giải khát. Trong y học cổ truyền, lá và quả non của cây lý được sử dụng để chữa các bệnh về đường ruột. Cây lý cũng thường được trồng làm cây cảnh, tạo bóng mát trong vườn nhà.
Mùa lý thường rơi vào khoảng tháng 12 đến tháng 4. Nếu mua được, giá khoảng 40.000–60.000 đồng/kg.
Quả ô môi
Ô môi là loại trái nhìn đã thấy “không giống ai”. Quả dài ngoằn, có thể lên tới 50–60 cm, vỏ đen, cứng và thô ráp. Khi ăn, phải dùng dao rạch dọc theo mép để tách vỏ, bên trong là từng múi cơm ô môi xếp đều, bao phủ bởi lớp mật đen sánh.
Vị ô môi rất khó tả: ngọt nhẹ, hơi hăng, có chút nồng và hậu vị cay cay. Khi nhai kỹ, phần cơm ô môi mềm dẻo hòa cùng lớp mật đen sánh tạo cảm giác vừa bùi vừa ấm. Hậu vị để lại hơi cay nhẹ, ăn một múi thì lạ, ăn thêm vài múi lại dễ “ghiền”. Chính sự hòa hợp giữa ngọt - hăng - nồng ấy khiến ô môi trở thành loại trái kén người ăn nhưng đã quen thì rất khó quên.
Người miền Tây thường ăn ô môi với muối ớt hoặc dùng nấu chè, tạo nên món tráng miệng mang hương vị rất riêng. Trước đây, ô môi chủ yếu là “trái ăn chơi”, rụng đầy gốc vào mùa nắng.
Ngày nay, ô môi được nhiều du khách tìm mua vì tò mò và vì hương vị không trùng lặp với bất kỳ loại trái cây nào khác. Giá ô môi hiện dao động khoảng 20.000–30.000 đồng/kg, đây là một trong những món ăn chơi nên thử khi đến du lịch miền Tây.
Quả ô môi có thể được dùng chế biến làm các món ăn chơi như chè, nấu với đậu xanh, đường phèn, nước cốt dừa, hoặc sấy khô phần cơm của quả để thưởng thức.
Nhãn tím
Nếu từng nghĩ nhãn chỉ có vỏ nâu, thịt trắng, thì nhãn tím ở miền Tây chắc chắn sẽ khiến bạn bất ngờ. Từ vỏ, cuống đến lá đều mang sắc tím lạ mắt, hiếm thấy ở các giống nhãn khác. Câu chuyện về giống nhãn này bắt đầu từ một nhánh cây đột biến được người dân phát hiện và nhân giống thành công.
Không chỉ gây ấn tượng về màu sắc, nhãn tím còn có hương vị khá đặc biệt. Thịt trái dày, giòn, vị ngọt thanh, không gắt, mùi thơm dịu. Khi bóc lớp vỏ tím sẫm, phần thịt bên trong vẫn trắng trong, tạo nên sự tương phản thú vị.
Dần dần, khi nhiều người biết đến, loại nhãn này trở thành đặc sản được săn tìm, nhất là vào mùa thu hoạch. Du khách đến miền Tây thường tìm mua nhãn tím vừa để ăn, vừa làm quà vì hình thức độc đáo.
Giá nhãn tím khá cao so với nhãn thường, dao động khoảng 70.000–120.000 đồng/kg tùy thời điểm. Dù vậy, sức hút của “loại nhãn có màu không giống ai” này vẫn chưa hề giảm.
Ngày nay, nhiều hộ dân ở vùng Đồng bằng Sông Cửu Long đã mở rộng mô hình trồng nhãn tím kết hợp làm vườn sinh thái, đón khách tham quan. Du khách có thể dạo vườn dưới tán nhãn tím lạ mắt, tự tay hái trái, thưởng thức tại chỗ và trải nghiệm một ngày làm “người miền Tây” đúng nghĩa: chèo xuồng len lỏi kênh rạch, nghe đờn ca tài tử, ăn trái cây miệt vườn. Chính những trải nghiệm mộc mạc này đã giúp nhãn tím không chỉ là trái cây, mà còn trở thành điểm nhấn du lịch địa phương.
