Tránh được 3 sai lầm này sẽ giúp hành trình nuôi dạy con cái trở nên dễ dàng hơn.
Nhiều bậc bố mẹ lo lắng con quá nghịch ngợm, hiếu động, chậm hơn bạn bè hay không chịu ngồi yên học hành. Thế nhưng, trên thực tế, cảm giác mệt mỏi và căng thẳng trong hành trình nuôi dạy con cái không hẳn đến từ bản thân đứa trẻ, mà thường bắt nguồn từ những định kiến nhận thức người lớn vô tình mang theo.
Khi bố mẹ dùng một khuôn mẫu duy nhất để so sánh mọi đứa trẻ, áp lực sẽ âm thầm tích tụ: trẻ bị ép phải giống “con nhà người ta”, còn người lớn thì luôn trong trạng thái lo âu. Dần dần, việc nuôi dạy con trở thành một cuộc chạy đua mệt mỏi thay vì là hành trình đồng hành và thấu hiểu.
Thực tế, mỗi đứa trẻ đều có nhịp phát triển riêng. Sự hiếu động có thể là biểu hiện của trí tò mò mạnh mẽ, việc chậm tập trung đôi khi chỉ là não bộ đang phát triển theo cách khác. Nếu bố mẹ không kịp điều chỉnh góc nhìn, những hiểu lầm nhỏ hôm nay có thể trở thành xung đột lớn ngày mai.
Chỉ cần tránh được 3 sai lầm phổ biến trong nhận thức, bố mẹ sẽ nhẹ gánh, bớt so sánh, giảm lo lắng, và bắt đầu nhìn con bằng ánh mắt hiểu – tin – đồng hành. Khi đó bố mẹ cũng tìm lại được sự bình thản và niềm vui trong hành trình nuôi dạy.
Tạo ra lo lắng thông qua việc so sánh con với người khác
Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập, giống như những hạt giống khác nhau cần những điều kiện và chu kỳ sinh trưởng riêng. Có hạt nảy mầm sớm, có hạt âm thầm tích lũy rồi mới vươn lên mạnh mẽ. Vì vậy, thay vì dõi theo “con nhà người ta”, bố mẹ hãy dành thời gian quan sát chính đứa trẻ của mình.
Có thể trẻ không nổi trội ở môn toán, nhưng lại có khả năng diễn đạt cảm xúc qua câu chữ. Hay trẻ hiếu động, khó ngồi yên, nhưng lại sở hữu trí tưởng tượng phong phú và tư duy sáng tạo hiếm có. Những biểu hiện ấy là tín hiệu cho thấy con đang phát triển theo cách riêng.
Khi bố mẹ tìm được nhịp điệu của con, hiểu con cần gì, mạnh ở đâu và đang gặp khó khăn ở điểm nào, việc xây dựng một lộ trình phát triển phù hợp sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Điều này giúp trẻ đi đúng hướng với khả năng của mình.
Chính sự tôn trọng khác biệt, đồng hành kiên nhẫn và định hướng đúng cách sẽ nuôi dưỡng động lực nội tại, giúp trẻ học tập chủ động, tự tin khám phá và phát triển lâu dài, thay vì chỉ cố gắng vì áp lực hay so sánh.
Xây dựng một lộ trình phát triển phù hợp sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn.
Thường xuyên phàn nàn, sửa sai trẻ thay vì hướng dẫn
Khi trẻ vô tình làm đổ cốc sữa, phản xạ đầu tiên là quát mắng, vô tình khiến trẻ hoảng sợ, thu mình và học cách né tránh trách nhiệm.
Ngược lại, nếu người lớn bình tĩnh cùng con lau dọn và trò chuyện: “Lần sau con cầm cốc thế nào để chắc tay hơn nhỉ?”, trẻ sẽ hiểu rằng sai lầm không phải là điều đáng xấu hổ, mà là một phần tự nhiên của quá trình học hỏi.
Khi lỗi lầm được nhìn nhận như một cơ hội, trẻ dần hình thành tư duy giải quyết vấn đề: biết quan sát nguyên nhân, rút kinh nghiệm và tìm cách làm tốt hơn ở lần sau. Quan trọng hơn, trẻ học được rằng mình vẫn được yêu thương và tôn trọng ngay cả khi chưa làm đúng.
Cách giáo dục này giúp nuôi dưỡng sự tự tin, tinh thần dám thử và khả năng tự chịu trách nhiệm, thay vì nỗi sợ hãi, áp lực hay tâm lý sợ mắc lỗi.
Trẻ học được rằng mình vẫn được yêu thương và tôn trọng ngay cả khi chưa làm đúng.
Phớt lờ ưu điểm của trẻ
Trong nhịp sống hiện đại, bố mẹ dễ bị cuốn vào những thước đo thành tích: điểm số, giải thưởng, khả năng vượt trội so với bạn bè cùng trang lứa. Ví dụ, trẻ viết chữ chưa đẹp, bố mẹ nhắc nhở liên tục. Trẻ nghịch ngợm, hiếu động, bố mẹ lo con “thua kém” người khác.
Nhưng ít ai dừng lại để hỏi: Con có tò mò không? Con có sáng tạo không? Con có kiên trì, giàu cảm xúc hay biết quan tâm đến người khác không?
Khi ưu điểm của trẻ không được nhìn thấy và ghi nhận, trẻ dần hình thành cảm giác, dù có cố gắng đến đâu, mình vẫn “chưa đủ tốt” trong mắt bố mẹ.
Khi bố mẹ chỉ tập trung sửa sai, trẻ dễ hiểu rằng, giá trị của mình nằm ở lỗi lầm. Lâu dần, trẻ hoặc trở nên sợ sai, thu mình, hoặc phản kháng, chống đối để bảo vệ lòng tự trọng non nớt.
Khi ưu điểm của trẻ được nhìn thấy và nuôi dưỡng, trẻ sẽ tự tìm cách vượt qua những điểm còn hạn chế.
Một đứa trẻ luôn nghe nhắc đến khuyết điểm sẽ học cách nghi ngờ bản thân. Trong khi đó, một đứa trẻ được công nhận ưu điểm sẽ có động lực tự nhiên để hoàn thiện những phần còn yếu.
Bố mẹ càng lo, càng dễ nhìn con qua lăng kính thiếu sót. Khi buông bớt nỗi sợ “con thua kém”, bố mẹ sẽ thấy con mình đang âm thầm phát triển theo tốc độ riêng, có thể chậm hơn mong đợi, nhưng bền bỉ và vững vàng.
Khi ưu điểm của trẻ được nhìn thấy và nuôi dưỡng, trẻ sẽ tự tìm cách vượt qua những điểm còn hạn chế. Và khi ấy, bố mẹ không chỉ nuôi dạy một đứa trẻ tốt hơn, mà còn trở thành người đồng hành an yên hơn trên hành trình đó.
