Loại quả này là đặc sản nổi tiếng ở Tuyên Quang, được ưa chuộng bởi hình dáng đẹp mắt, vị ngọt mát, có độ giòn và giá trị dinh dưỡng cao.
Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả lê xếp ở vị trí thứ 15. Đây là loại quả quen thuộc ở nhiều quốc gia và được ưa chuộng trên thị trường bởi hình dáng đẹp mắt, vị ngọt mát, có độ giòn và giá trị dinh dưỡng cao.
Tại Việt Nam có nhiều giống lê như lê rừng, lê đường Tuyên Quang, lê Tai Nung... Trong đó, lê đường Tuyên Quang là nổi tiếng hơn cả. Lê đường ở Tuyên Quang thường chín rộ từ khoảng tháng 7 đến tháng 9 hằng năm, trùng với thời điểm mưa nhiều, khí hậu mát mẻ.
Lê được trồng chủ yếu ở các xã vùng cao - nơi có độ cao trên 1000m so với mực nước biển, nhiệt độ mát mẻ quanh năm, biên độ nhiệt ngày và đêm chênh lệch lớn. Chính điều kiện này giúp trái lê phát triển chậm nhưng tích lũy được nhiều đường tự nhiên, tạo nên vị ngọt thanh đặc trưng và độ giòn mọng khó loại trái cây nào sánh kịp.
Quả lê đường Tuyên Quang có kích thước lớn, trung bình mỗi kg chỉ khoảng 2–3 quả. Khi còn non, vỏ lê xanh sẫm, đến lúc chín chuyển dần sang xanh hanh vàng, bề mặt hơi sần sùi chứ không bóng bẩy. Cầm quả lê trên tay có cảm giác chắc nặng, bổ ra bên trong là phần thịt trắng trong, nhiều nước, giòn và ngọt mát, vị ngọt dịu chứ không gắt. Đặc biệt, lê ăn lạnh càng ngon.
Người dân địa phương cho biết lê đường Tuyên Quang thường có giá cao hơn nhiều loại lê khác trên thị trường. “Mùa lê ngắn, chỉ khoảng 2 tháng, sản lượng không nhiều nên khá khan hiếm. Ở Hà Nội, lê đường chuẩn có giá khoảng 50.000 đồng/kg, còn chuyển vào TP.HCM chi phí cao nên có thể lên đến 70.000 đồng/kg.
Dù giá không rẻ nhưng loại lê này luôn trong tình trạng hết hàng. Vào cuối vụ, nhiều người phải đặt từ trước hoặc nhờ người mua ở tận vườn để gửi về Hà Nội.
Chị Hạnh (người bán đặc sản Tây Bắc trên chợ mạng) chia sẻ: "Để có lê ngon đúng chuẩn, tôi phải nhờ người thân ở Tuyên Quang trực tiếp thu gom từ vườn của bà con rồi đóng thùng gửi xe khách về Hà Nội. Lê rất dễ bị giập, chỉ cần va chạm nhẹ là phần vỏ sẽ thâm đen, mất mã và giảm giá trị nên khâu đóng gói, vận chuyển phải cực kỳ cẩn thận. Lê ngon thường không đẹp mã. Những quả chín tự nhiên vỏ sần, hơi xấu nhưng ăn giòn, thơm và rất ngọt”.
Không giống nhiều loại trái cây thương mại khác, lê đường Tuyên Quang hầu như không dùng thuốc bảo quản. Cây lê được trồng trên sườn đồi, núi cao, chủ yếu dựa vào nước mưa và khí hậu tự nhiên để sinh trưởng. Chính vì vậy, khi thu hoạch xong chỉ bảo quản được trong thời gian ngắn. Nếu để ở nhiệt độ thường, lê chỉ giữ độ tươi ngon khoảng vài ngày; bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh sẽ để được lâu hơn và ăn càng mát, càng giòn.
Muốn chọn đúng lê đường Tuyên Quang cần có kinh nghiệm. Lê đường thường còn nguyên lá xanh trên cuống, quả to chắc, không bọc túi xốp. Trong khi đó, lê nhập khẩu hoặc lê Trung Quốc thường có mã rất đẹp, vỏ vàng đều, bóng, cuống sẫm màu và được bán quanh năm. Lê đường chỉ có một mùa trong năm nên không khó phân biệt nếu để ý kỹ.
