Từ lá, đọt non đến quả của cây này đều ăn được, có thể làm thành những món dân dã vừa ngon vừa lạ miệng mà không phải ai cũng biết.
Tại các vùng quê Việt Nam, có nhiều loại cây quả mọc hoang dại trên khắp cánh đồng và ruộng vườn, không chỉ ăn được mà còn bổ dưỡng, cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Trong số đó, cây bình bát dây đáng được nhắc đến.
Bình bát dây là loại rau đặc sản ít người biết đến, sẵn có ở các vùng quê, xưa chỉ là thứ cây mọc dại
Bình bát dây, hay còn gọi là mảnh bát, bát bát, dưa dại, là một loại cây dây leo có thân mảnh và dài. Loài cây này rất dễ sống, ra hoa kết trái suốt bốn mùa trong năm. Có thể hái các bộ phận của cây như lá, ngọn để làm rau ăn hoặc làm thuốc, tên Đông y là hồng qua và tên khoa học Coccinia cordifolia (L.) Cogn, thuộc họ Bí – Cucurbitaceae. Ở nước ta, cây này phân bố rộng khắp từ Bắc vào Nam, thường mọc ở bờ bụi, leo trên hàng rào từ vùng đồng bằng đến miền núi cao.
Nhắc tới bình bát dây, người ta cũng sẽ hay nhầm lẫn với tên của một loại quả - quả bình bát. Hai loại cây này đều có tên là bình bát nhưng một loại là dạng dây leo, sử dụng lá để nấu canh, còn một loại là cây thân gỗ, chỉ ăn được khi trái chín. Quả của hai loại này cũng khác nhau, bình bát dây khi chín có màu đỏ, quả nhỏ chừng 2 ngón tay, có dạng thon dài. Trái bình bát có quả dạng tròn, khi chín có màu vàng cùng với hương thơm đặc trưng.
Bình bát dây mọc leo bờ rào, khi chín quả màu đỏ hấp dẫn, khác với loại quả bình bát vàng
Từ lâu, người dân các vùng quê, đặc biệt là ở miền Tây đã biết tận dụng dây bình bát non và lá để chế biến thành các món ăn ngon như nấu canh hoặc luộc chấm mắm tỏi. Món ăn dân dã này đặc biệt thú vị bởi khi nấu chín, lá và ngọn non vẫn giữ được độ giòn độc đáo cùng vị ngọt thanh lạ miệng. Lá bình bát có thể được nấu canh cùng hột vịt lộn, hoặc kết hợp với thịt băm, xương, tôm... Mỗi món canh đều tỏa ra mùi thơm và vị ngọt hấp dẫn, không thể nhầm lẫn với bất kỳ loại rau nào khác.
Quả bình bát dây xanh có vị đắng, chát, chua, khi chín mềm rất đẹp, da mịn màng có vị ngọt, chua. Thực tế đã chứng minh, loại quả này không hề độc nên các bạn hãy yên tâm, khi ăn có thể nuốt hoặc nhả hạt tùy thích. Nhìn quả bình bát dây đẹp và lạ, khi ăn cảm giác như 1 loại dưa, ăn rất ngon, ngọt và mềm, mềm mềm tựa như trái hồng chín.
Thu hoạch quả bình bát chín có màu đỏ đẹp mắt
Trong y học cổ truyền, rau bình bát được biết đến với vị ngọt mát, có nhiều công dụng như: làm mát phế, thanh nhiệt dạ dày, nhuận táo, sinh tân dịch, dưỡng âm và giải độc. Ngày nay, nhiều người xa quê vẫn luôn hoài niệm về những bát canh bình bát dây đậm đà hương vị quê nhà, vừa ngon ngọt lại có tác dụng như một vị thuốc.
Bình bát dây để chế biến thành nhiều món ngon bổ dưỡng từ phần thân, lá tới quả lúc còn xanh
Thứ rau đặc sản này vẫn là quả dại chứ chưa có ai trồng đại trà nên số lượng không nhiều. Từ thứ quả tuổi thơ, nhiều người bất ngờ khi giờ đây bình bát dây được nhiều người rao bán trên chợ mạng với giá khoảng 70.000 đồng/kg. Người bán giới thiệu loại rau này có thể mang về làm nhiều món ăn ngon, ngọt mát và giòn, đảm bảo ai ăn thử một lần cũng nhớ mãi không quên.
