Trong quá trình nuôi dạy, đôi khi bố mẹ không thể tránh khỏi một số sai lầm trong lúc nóng giận.
Khi bố mẹ tạo dựng nền tảng vững chắc và đồng hành đúng cách, giúp con trưởng thành cả về nhân cách lẫn năng lực sống, đến một giai đoạn nào đó, chính bố mẹ cũng sẽ nhận lại sự quan tâm, chăm sóc chu đáo trong những năm tháng tuổi già.
Ngược lại, những lời nói và hành động thiếu chừng mực của một số bậc bố mẹ có thể vô tình bào mòn phước lành của con, ảnh hưởng mối quan hệ gia đình, đến khi trưởng thành con cái không còn đủ điều kiện hay động lực để phụng dưỡng bố mẹ.
Vì vậy, việc kịp thời điều chỉnh cách cư xử giữa bố mẹ và con cái là sự lựa chọn tỉnh táo vì chính tương lai và hạnh phúc lâu dài trong nhà.
Tấm gương của bố mẹ trong cách đối xử ảnh hưởng đến nhận thức và hình thành tính cách trẻ
Thực tế, không phải lời nói hay hành vi của bố mẹ đều đúng và phù hợp.
Sự trưởng thành nằm ở khả năng dũng cảm nhìn vào sai lầm của chính mình và chủ động sửa chữa, thay vì làm ngơ hoặc biện minh.
Thực tế, không ít bậc bố mẹ gặp vấn đề trong cách ứng xử và giao tiếp: kết giao với những người có nhân cách không lành mạnh, thiếu minh bạch trong chuyện tiền bạc, hay quen lợi dụng người thân, bạn bè vì những lợi ích nhỏ.
Trẻ em luôn quan sát và học theo. Khi lớn lên, nếu trẻ lặp lại những khuôn mẫu hành vi ấy trong các mối quan hệ xã hội, hệ quả dễ mất niềm tin và gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống. Từ đó, chính những thói quen lệch lạc sẽ kìm hãm sự phát triển lâu dài của trẻ.
Bố mẹ kiểm soát con cái vô tình làm giảm sự tự tin
Động lực tiến lên phía trước của trẻ thường đến từ hai khía cạnh. Một mặt, trẻ được khuyến khích và truyền cảm hứng. Mặt khác, trẻ tiến lên vì sợ hãi.
Trong trường hợp thứ nhất, trẻ có thể tiến xa hơn, bởi mỗi bước tiến đều đi kèm cảm giác được công nhận và tin tưởng. Nhưng trong trường hợp thứ hai, sự tiến bộ chỉ mang tính tạm thời và luôn đi kèm áp lực, lo âu, thậm chí là phản kháng ngầm.
Ví dụ, trẻ tự đặt mục tiêu đạt thành tích học tập tốt và không ngừng nỗ lực. Đa phần, sự tự khẳng định này khiến trẻ chủ động nỗ lực hơn mỗi ngày. Đó là kiểu động lực tích cực, bền bỉ và có khả năng nuôi dưỡng sự phát triển lâu dài.
Ngược lại, trong trường hợp bố mẹ thường xuyên so sánh và kìm hãm, phê bình nhưng đặt áp lực sẽ buộc trẻ phải tiến bộ. Thực tế, cách làm này thường dập tắt đi tính tò mò và dập tắt mong muốn vươn lên từ bên trong.
Trẻ em ngày nay tiếp xúc với internet từ rất sớm, có cơ hội quan sát và so sánh nhiều mô hình gia đình khác nhau. Trẻ đủ nhạy cảm để nhận ra đâu là sự yêu thương thật sự, đâu chỉ là việc bố mẹ mượn danh “vì con” để trút bức xúc và kiểm soát.
Đứa trẻ lớn lên trong sự kìm hãm có thể vẫn bước tiếp, nhưng không phải bằng niềm tin hay khát vọng, mà bằng nỗi sợ và sự phòng vệ. Và đó không phải là con đường dẫn đến thành công hay hạnh phúc. Vì vậy, bố mẹ cần sớm điều chỉnh cách nói chuyện và cách đối xử, giúp con tìm lại động lực nội tại – thứ sức mạnh bền vững nhất để trẻ tự tin đi xa.
Mắc phải những vấn đề liên quan đến lòng nhân ái và chuẩn mực đạo đức
Các chuẩn mực đạo đức và lựa chọn cuộc sống của bố mẹ sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ cuộc đời của con cái.
Ví dụ, một số bậc bố mẹ phớt lờ, trách mắng hoặc thậm chí bỏ rơi, để trẻ tự lo liệu cho bản thân. Khi lớn lên, nhiều đứa trẻ mang theo cảm giác bị bỏ rơi kéo dài, dễ bất an trong các mối quan hệ, thiếu cảm giác an toàn và gặp khó khăn trong việc học tập hay duy trì công việc ổn định.
Một số ít trẻ đủ mạnh mẽ để vượt qua chấn thương tâm lý và đạt được thành tựu nổi bật trong sự nghiệp. Tuy nhiên, thành công ấy thường đi kèm sự khép kín về mặt cảm xúc. Trẻ khó tin tưởng người khác, e ngại gắn bó lâu dài và không có nhu cầu xây dựng gia đình. Quan trọng hơn, những đứa trẻ ấy hiếm khi quay lại chăm sóc hay tha thứ cho những bố mẹ đã từng làm tổn thương mình.
Chúng ta không đòi hỏi bố mẹ phải hoàn hảo về mặt đạo đức. Nhưng có những ranh giới cơ bản giữa đúng và sai mà một khi bị vượt qua, hậu quả sẽ theo trẻ suốt cả cuộc đời. Trẻ em không học bằng lời dạy suông, mà học bằng cách quan sát cách người lớn sống mỗi ngày.
Khi bố mẹ thiếu tôn trọng chính bố mẹ ruột của mình, con cái sẽ xem đó là chuẩn mực ứng xử bình thường. Khi sự bất hiếu được lặp lại đủ lâu, dần trở thành một “di sản” vô hình truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Ngược lại, khi bố mẹ sống có trách nhiệm, biết tôn trọng ông bà, giữ chữ tín trong hôn nhân và đối đãi chân thành với người thân, con cái sẽ hấp thụ những giá trị ấy một cách tự nhiên. Trẻ lớn lên trong môi trường như vậy thường có nền tảng cảm xúc vững vàng, biết phân biệt đúng – sai, hiểu thế nào là yêu thương, thế nào là giới hạn và trách nhiệm.
