Đặc trưng của giống bưởi này là có màu đỏ như gấc, quả tròn đều, phù hợp để bày lên mâm ngũ quả ngày Tết.
Bưởi xếp thứ 9 trong danh sách những loại trái cây tốt nhất thế giới do trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn. Nổi bật nhất phải kể tới giống bưởi đỏ tiến vua ở làng Luận Văn, xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Thức quả này được nhiều người ưa chuộng mỗi dịp Tết đến Xuân về nhờ có màu đỏ gấc bắt mắt, được xem là một biểu tượng của sự may mắn, tài lộc và thịnh vượng trong năm mới.
Trên thị trường, giá bưởi đỏ Luận Văn phổ biến ở mức 120.000-350.000 đồng một quả, tùy kích cỡ. Năm nay, thị trường còn xuất hiện thêm dòng bưởi đỏ tiến vua trồng theo hướng hữu cơ, quy trình nghiêm ngặt, giá bán khoảng 2 triệu đồng mỗi quả, gấp 2-4 lần hàng thường.
Từ tháng 11 âm lịch, vùng Luận Văn (Thanh Hóa) bắt đầu bước vào mùa nhộn nhịp nhất trong năm. Trên những triền đồi thoai thoải, các vườn bưởi đỏ đồng loạt trĩu quả, từng trái căng mọng được bọc giấy cẩn thận, treo lơ lửng trên cành, chờ ngày thu hái. Giữa sắc xanh của lá, những quả bưởi tròn đầy báo hiệu một mùa Tết đang đến gần.
Bưởi đỏ Luận Văn hay còn gọi là bưởi tiến vua, là giống bưởi quý hiếm gắn liền với lịch sử và văn hóa của vùng đất này. Tương truyền, từ xa xưa, người dân địa phương đã chọn những quả bưởi đẹp nhất để dâng tiến vua chúa nhờ màu sắc đặc biệt, hương thơm dịu nhẹ và ý nghĩa cát tường.
Không giống các loại bưởi thông thường, giống bưởi này có quá trình “thay áo” theo từng giai đoạn sinh trưởng. Khi còn non, quả mang màu xanh như bao giống bưởi khác; đến khoảng tháng 7, tháng 8 âm lịch, vỏ bắt đầu ngả vàng. Đặc biệt nhất là vào tầm tháng 10 – 11 âm lịch, toàn bộ quả bưởi từ vỏ ngoài đến các múi tép bên trong đều chuyển sang sắc đỏ gấc rực rỡ, hiếm thấy ở bất kỳ giống bưởi nào khác.
Khi bổ ra, từng múi bưởi óng màu, vị ngọt thanh, dễ ăn, không gắt, để lại hậu vị dịu nhẹ. Theo kinh nghiệm dân gian, trước khi dâng cúng tổ tiên, người ta thường dùng rượu trắng lau nhẹ vỏ bưởi. Cách làm này giúp quả bưởi tỏa mùi hương rất riêng, đồng thời giữ được màu sắc tươi đẹp và vẻ căng bóng suốt cả tháng. Nhờ vậy, bưởi đỏ không chỉ là thức quả ngon mà còn là vật phẩm biểu trưng cho may mắn, tài lộc và phú quý trong dịp Tết.
Những năm gần đây, nhu cầu thị trường tăng mạnh khiến bưởi đỏ Luận Văn luôn trong tình trạng “cung không đủ cầu”. Theo người dân trong vùng, mọi năm phải đến rằm tháng Chạp thương lái mới bắt đầu gom hàng, nhưng nay nhiều vườn đã được đặt cọc từ sớm, ngay từ tháng 11 âm lịch. Dù vậy, lượng bưởi đạt chuẩn không nhiều, nhất là những cặp quả đẹp, đồng đều, được tuyển chọn kỹ để chưng Tết hay làm quà biếu. Có thời điểm, giá một cặp bưởi đẹp lên tới 1 triệu đồng nhưng vẫn được săn đón.
Hiện nay, bưởi đỏ tiến vua chủ yếu được trồng tại các vùng đồi thuộc xã Thọ Xương, Xuân Bái và khu vực Lam Sơn, với vài chục héc-ta đang cho thu hoạch và hơn 36 héc-ta trong giai đoạn kiến thiết cơ bản. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù của vùng đồi núi nơi đây được xem là yếu tố quyết định tạo nên hương vị và màu sắc độc đáo của giống bưởi quý. Cây bưởi thường được ghép hoặc chiết cành, sau khoảng 4 năm bắt đầu cho quả.
Theo các bậc cao niên trong làng, bưởi đỏ Luận Văn từng có thời gian đứng trước nguy cơ mai một. Chỉ đến khi giống bưởi này được quan tâm khôi phục, nhân rộng theo hướng sản xuất hàng hóa, giá trị của nó mới dần được khẳng định trở lại. Năm nay, dù thời tiết diễn biến không thuận lợi, mưa bão nhiều, song nhờ tích lũy kinh nghiệm chăm sóc, bưởi vẫn phát triển tốt, mẫu mã đồng đều. Bưởi chín có thể giữ hương từ một đến hai tháng, bày trên bàn thờ suốt dịp Tết mà không hỏng, càng làm tăng sức hút của loại quả từng được mệnh danh là “vua” trong các giống bưởi Việt.
