Cùng với khoai lang, khoai sọ từng là món ăn nhà nghèo, là thứ cứu đói trong những ngày nghèo khó, giờ đây chúng trở thành món đặc sản hấp dẫn.
Những ngày mùa đông, khi thời tiết có các đợt không khí lạnh là thời điểm khoai sọ vào mùa. Khoai sọ thường có hai vụ chính trong năm, tập trung thu hoạch nhiều nhất vào dịp cuối đông, đầu xuân (tháng 12 - tháng 4 âm lịch). Đây là thời điểm loại rau chủ này lên ngôi bởi hương vị ngon và giá thành hợp lý.
Khoai sọ thuộc họ ráy, có củ cái và củ con. Khác với khoai môn hay khoai lang, củ khoai sọ nhỏ hơn, nhiều củ con và nhiều tinh bột hơn. Trước đây, khoai sọ gắn với người dân các miền quê vào những ngày còn nghèo khó. Hồi đó, khoai sọ luộc hay độn cơm là món ăn "cứu đói". Thậm chí ăn nhiều đến chán ngán, bây giờ nhắc lại nhiều người vẫn nhớ như in.
Khoai sọ xưa là thực phẩm “cứu đói”
Từ món ăn dân dã ở các miền quê nghèo, giờ đây khoai sọ lên đời thành đặc sản làm nên nhiều món ăn ngon vào mùa thu. Ở nước ta, khoai sọ được trồng ở cả 3 miền, tùy điều kiện thổ nhưỡng từng nơi mà chất lượng khoai khác nhau. Trong đó, khoai sọ Mán Mộc Châu (Sơn La) được đánh giá ngon và dẻo hơn cả.
Ở Mộc Châu, khoai được trồng ở bản người Dao (hay còn gọi là người Mán) nên được gọi là khoai sọ Mán. Khoai sọ Mán có nguồn gốc, hình thù, màu sắc không giống các loại khoai khác và đó chính là nét làm nên sự đặc sắc.
Người dân địa phương cho biết khoảng những tháng cuối năm là thời điểm khoai sọ Mán vào mùa chính và ngon nhất. Vùng nào càng nhiều dốc thì khoai được trồng ở đó ăn càng ngon. Trong khi đó ở những vùng đất bằng phẳng thường không dẻo và bở bằng.
Khoai sọ mán khi luộc, hấp sẽ bở và ngon
Khoai sọ Mán có lớp vỏ xù xì, phần bên trong ruột vàng như nghệ. Cái tuyệt vời của giống khoai sọ này chính là sự kết hợp, quyện hòa giữa vị ngọt, bùi bùi, béo thơm. Khi ăn vào cảm giác dinh dính răng nhưng lại khó lòng mà dứt ra được. Củ càng già ruột càng vàng và ngọt.
Giống khoai này có đặc điểm là cực kỳ bở, nên dùng để chế biến được thành nhiều món ăn như hấp hoặc luộc, chấm với muối vừng hoặc nấu canh cùng thịt bò, xương, chân giò… Mỗi món sẽ cho một hương vị khác nhau, thơm ngon, ngọt bùi mà không bị ngấy.
Khoai sọ Mán gọt rất mất công vì có lắm mấu, nhưng gọt đến đâu thấy ruột khoai vàng đến đó, bổ ra lại càng thấy vàng hơn, lúc hấp, nướng hay hầm lên thì vàng ruộm như ai nhuộm bằng nghệ. Đây là món ăn hấp dẫn cả phần nhìn và hương vị, chiều lòng mọi thực khách khó tính.
Nhiều món ngon được chế biến từ khoai sọ Mán
Tại các chợ truyền thống hay trên chợ mạng, khoai sọ Mán được nhiều người thành phố "săn tìm" mỗi khi đến mùa. Tuỳ vào thời điểm, giá của chúng dao động từ 60.000 - 80.000 đồng/kg nhưng không phải lúc nào cũng mua được.
Nhiều người thành phố mê khoai sọ Mán, phải tìm kiếm tại chợ gần nhà chuyên bán các loại rau củ quả đặc sản của Sơn La nhưng cũng dăm hôm mới có khoai sọ Mán một lần. Các bà nội trợ vào mùa đông thường mua khoai sọ về tích trữ để dùng dần. Giống khoai này bảo quản ở nơi thoáng mát có thể ăn được trong vòng 1-2 tuần mà vẫn giữ được độ ngọt.
