Khi trẻ có 3 đặc điểm sau, bố mẹ nên chú ý bồi dưỡng sớm nhằm hỗ trợ con phát triển tốt.
Tiến sĩ Howard Gardner, giáo sư tại Đại học Harvard, đã đề xuất lý thuyết đa trí tuệ. Ông tin rằng trí thông minh của con người là đa nguyên chứ không phải đơn lẻ, nhưng bao gồm tám mục: ngôn ngữ, chữ viết, logic toán học, không gian thị giác, chuyển động cơ thể, giai điệu âm nhạc, giao tiếp giữa các cá nhân, nhận thức bản thân và trí thông minh quan sát tự nhiên.
Điều này cho thấy mọi đứa trẻ đều có khả năng trở thành một "thiên tài", nếu bố mẹ giỏi khám phá một số điểm mạnh của con mình. Vì vậy, khi trẻ có 3 đặc điểm sau, bố mẹ nên chú ý bồi dưỡng sớm nhằm hỗ trợ con phát triển tài năng tốt.
Tâm lý vững vàng
Theo giáo sư Li Meijin, một trong những điều bố mẹ nên giúp con hình thành từ sớm là tâm thế vững vàng trước ánh nhìn và đánh giá của người khác. Khi trẻ có đủ “độ dày tâm lý”, sẽ không dễ bị ràng buộc bởi lời chê bai hay sự phán xét bên ngoài, từ đó tránh bỏ lỡ những cơ hội phát triển quý giá trong cuộc sống.
Thực tế cho thấy, những đứa trẻ quá để tâm đến ánh mắt của người khác thường dễ chán nãn vì một lời chỉ trích hay một lần thất bại. Ngược lại, những trẻ có nội tâm vững vàng sẽ không tiêu hao năng lượng để làm hài lòng tất cả mọi người, nhờ đó sống nhẹ nhõm hơn và tự tin hơn trên hành trình trưởng thành.
Sự vững vàng này giúp trẻ vượt qua những giới hạn tự đặt ra cho bản thân, dám thử, dám tiến lên, ngay cả khi chưa nhìn thấy thành công ở phía trước.
Để nuôi dưỡng một đứa trẻ có nội tâm vững vàng, trước hết bố mẹ cần gỡ bỏ định kiến cho rằng việc trẻ dám thể hiện bản thân đồng nghĩa với thiếu lễ phép hay không biết xấu hổ.
Tiếp theo, hãy thường xuyên khích lệ con trong học tập và cuộc sống. Cho trẻ biết rằng mỗi đứa trẻ đều là một cá thể riêng biệt, và trong những lựa chọn phù hợp, con luôn nhận được sự ủng hộ và đồng hành từ gia đình. Sự ủng hộ ấy chính là điểm tựa để trẻ an tâm bước ra thế giới.
Cuối cùng, một bầu không khí gia đình ấm áp và yêu thương là nền tảng quan trọng nhất. Những đứa trẻ tự tin, cởi mở và hào phóng thường lớn lên trong môi trường nơi các em được chấp nhận và yêu thương vô điều kiện. Chính từ đó, trẻ học được cách sống vững vàng, bình thản và mạnh mẽ giữa thế giới nhiều thử thách.
Thích nói lại
Một cuộc khảo sát được thực hiện tại Đức đã lựa chọn hai nhóm trẻ: 100 trẻ có xu hướng phản kháng và 100 trẻ ít thể hiện hành vi phản kháng. Quá trình theo dõi các em từ thời thơ ấu đến tuổi vị thành niên cho thấy một kết quả đáng suy ngẫm: 84% những trẻ từng có xu hướng “cãi lại” khi còn nhỏ lại bộc lộ rõ các lợi thế về ý chí, sự quyết đoán, tư duy độc lập, khả năng phân tích và ra quyết định khi trưởng thành.
Vì vậy, khi đứa trẻ thích đặt câu hỏi, thường là dấu hiệu cho thấy ý thức tự chủ và khả năng tự nhận thức đang bắt đầu hình thành. Những đứa trẻ này thường dũng cảm bày tỏ quan điểm, phản xạ tư duy nhanh, có năng lực diễn đạt ngôn ngữ và logic khá tốt.
Theo các nhà tâm lý học, trong quá trình trưởng thành, trẻ thường trải qua ba giai đoạn “nổi loạn” điển hình:
Giai đoạn đầu tiên là khoảng 2 tuổi, còn được gọi vui là “tuổi lên hai khó bảo”. Trẻ thường xuyên nói “không”, để khẳng định cái tôi non nớt của mình. Đây là dấu mốc quan trọng cho sự hình thành ý thức cá nhân.
Giai đoạn thứ hai xuất hiện sau 7 tuổi, khi trẻ bước vào thời kỳ “nổi loạn nhẹ” của tuổi nhi đồng. Ý thức độc lập tăng lên rõ rệt, và câu hỏi “tại sao” trở thành phản xạ quen thuộc của trẻ trước mọi quy tắc hay yêu cầu từ thế giới xung quanh.
Giai đoạn thứ ba là sau 12 tuổi, thường được gọi là thời kỳ nổi loạn tuổi vị thành niên. Trẻ bắt đầu đề cao tự do cá nhân, mong muốn khẳng định sự khác biệt, nhạy cảm với sự kiểm soát và có xu hướng phản ứng mạnh mẽ trước những ràng buộc. Việc đặt câu hỏi, phản biện và “cãi lại” lúc này trở thành cách trẻ tìm kiếm bản sắc của chính mình.
Có thể thấy, việc trẻ hay “nói lại” thực chất là một biểu hiện xuyên suốt trong các giai đoạn phát triển, và cũng là con đường tất yếu để trẻ trưởng thành.
Để ứng xử với hành vi này một cách khoa học và hiệu quả, bố mẹ cần hiểu rõ đặc điểm tâm lý của trẻ ở từng độ tuổi.
Với trẻ từ 2 - 7 tuổi, khả năng diễn đạt cảm xúc bằng ngôn ngữ và logic còn hạn chế. Vì vậy, khi giao tiếp, bố mẹ nên sử dụng câu nói ngắn gọn, rõ ràng, đồng thời thu hẹp lựa chọn để trẻ dễ đưa ra quyết định, tránh khiến trẻ rơi vào trạng thái bối rối hoặc phản kháng vì quá tải.
Trẻ từ 7 - 12 tuổi đang ở trạng thái “nửa độc lập, nửa phụ thuộc”: Các em không muốn bị xem là trẻ con, nhưng vẫn rất cần sự hỗ trợ khi gặp khó khăn. Ở giai đoạn này, giọng điệu và cách nói của bố mẹ đóng vai trò then chốt. Thay vì quát mắng hay áp đặt, hãy sử dụng ngôn ngữ tích cực, mời con cùng tìm giải pháp, ghi nhận nỗ lực và khẳng định giá trị của con.
Với trẻ từ 12 - 18 tuổi, giai đoạn khiến nhiều bố mẹ cảm thấy “đau đầu” nhất, điều trẻ khao khát nhất là sự tôn trọng và công nhận từ bố mẹ. Khi bố mẹ sẵn sàng lắng nghe, trao đổi bình đẳng và tôn trọng quan điểm của con, việc đồng hành cùng trẻ vượt qua “tuổi 14 nhạy cảm” sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn.
Khả năng bắt chước mạnh mẽ
Nhóm nghiên cứu của nhà tâm lý học thần kinh nổi tiếng Giacomo Rizzolatti, thông qua việc quan sát hành vi của loài khỉ, đã phát hiện ra một loại tế bào thần kinh đặc biệt có khả năng “phản chiếu” hành động của người khác. Những tế bào này được gọi là tế bào thần kinh gương. Khi khỉ nhìn thấy một hành động, các tế bào này sẽ được kích hoạt như thể chính chúng đang thực hiện hành động đó.
Những nghiên cứu sau này tiếp tục khẳng định, trong não người cũng tồn tại hệ thống tế bào tương tự. Nhờ đó, con người có thể học hỏi thông qua việc quan sát và bắt chước người khác.
Thực tế, nhiều đứa trẻ đã sớm bộc lộ những năng lực và sở thích riêng từ khi còn nhỏ. Tuy nhiên, không ít bậc bố mẹ lại vô tình xem những hứng thú ấy là dấu hiệu của sự “xao nhãng việc học”, từ đó tìm cách kìm hãm hoặc điều chỉnh theo mong muốn của mình.
Hệ quả là tài năng của trẻ không được nuôi dưỡng đúng cách, mối quan hệ bố mẹ và con cái dần trở nên căng thẳng, động lực học tập suy giảm, và cuối cùng kết quả học tập cũng bị ảnh hưởng tiêu cực.
Dù đó là một đứa trẻ có khả năng bắt chước tốt, hay một đứa trẻ say mê quan sát côn trùng, vẽ tranh, viết lách hay âm nhạc, điều quan trọng nhất bố mẹ trở thành một người đồng hành cùng con.
Khi được phát triển đúng hướng, niềm đam mê sẽ trở thành động lực mạnh mẽ nhất giúp trẻ học hỏi, trưởng thành và tìm thấy giá trị của chính mình.
