Lễ cúng Giao thừa không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và tưởng nhớ tổ tiên.
Sau bữa cơm Tất niên, mỗi gia đình sẽ chuẩn bị lễ cúng Giao thừa. Đây là nghi thức mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, còn gọi là lễ trừ tịch, nhằm tiễn biệt những điều xui rủi của năm cũ và chào đón những điều may mắn, tốt lành trong năm mới.
Lễ cúng Giao thừa không chỉ là một nghi thức truyền thống mà còn chứa đựng giá trị văn hóa sâu sắc, thể hiện lòng biết ơn và tưởng nhớ tổ tiên. Đây là thời khắc con cháu rước ông bà, tổ tiên về sum họp đón năm mới, đồng thời tiễn các vị thần cai quản năm cũ và nghênh đón các vị thần mới. Vào đúng giờ Chính Tý (0h đêm 29 tháng Chạp, năm nay không có 30 tháng Chạp), các gia đình tiến hành nghi lễ cúng Giao thừa, đánh dấu khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.
Tùy theo phong tục từng vùng miền, lễ cúng Giao thừa có thể được chuẩn bị khác nhau. Thông thường, các gia đình sắm hai mâm lễ: một đặt trong nhà và một đặt ngoài sân để thực hiện nghi thức đầy đủ.
Mâm cúng Giao thừa ngoài trời
Lễ cúng ngoài trời thường được tiến hành trước lễ cúng trong nhà. Sau khi hoàn tất nghi lễ, gia chủ có thể dọn mâm lễ ngay hoặc để đến sáng mùng 1 tùy theo phong tục từng địa phương. Mâm lễ ngoài trời nhằm tiễn quan Hành Khiển của năm cũ và đón quan Hành Khiển của năm mới.
So với mâm cúng trong nhà, lễ vật ngoài trời thường đơn giản hơn, gồm:
Mâm ngũ quả với 5 loại trái cây tượng trưng cho ngũ hành: Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ.
Hương: 3 cây lớn.
Hoa tươi: 3 hoặc 5 bông.
Trầu cau: 1 đĩa.
Muối và gạo: 1 đĩa hoặc chung một đĩa.
Trà và rượu.
Bộ đồ lễ thần linh (quần áo, mũ nón).
Gà trống luộc nguyên con.
Xôi gấc hoặc bánh chưng.
Mâm cúng Giao thừa trong nhà
Mâm cúng Giao thừa trong nhà thường được chuẩn bị gần giống mâm cỗ Tất niên, nhưng có thể điều chỉnh tùy theo phong tục từng vùng và điều kiện mỗi gia đình. Có nơi bày mâm cỗ thịnh soạn để dâng Thổ công và gia tiên, nhưng cũng có nơi chỉ cần mâm lễ giản dị với gà luộc, xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh.
Ở miền Bắc, mâm cỗ cúng Giao thừa thường sắp xếp theo nguyên tắc “4 bát, 4 đĩa” hoặc “8 bát, 8 đĩa”, gồm các món quen thuộc như: 1 bát canh măng, 1 con gà luộc, 1 đĩa giò lụa, 1 đĩa nem rán, 1 bát hành muối, 1 đĩa bánh chưng và 1 đĩa rau củ luộc.
Nếu chuẩn bị mâm lễ chay, các gia đình thường bổ sung thêm hương, hoa, trái cây, nước ngọt hoặc bia.
Ở miền Trung, mâm cỗ Giao thừa có nhiều nét tương đồng với miền Bắc nhưng linh hoạt thay đổi theo đặc trưng địa phương. Chẳng hạn như: 1 đĩa bánh chưng hoặc bánh tét; 1 đĩa dưa góp, củ kiệu, hành muối hoặc dưa món; 1 đĩa giò lụa; 1 đĩa thịt lợn luộc; 1 đĩa ram (chả giò); 1 bát canh măng khô. Tại một số tỉnh, có thể thêm chả tôm, nem lụi hoặc gà bóp rau răm tùy điều kiện gia đình.
Ở miền Nam, mâm cỗ Giao thừa thường mang tính biểu trưng với các món quen thuộc như: 1 đĩa bánh tét, 1 bát canh khổ qua nhồi thịt, 1 đĩa gỏi tôm thịt, 1 đĩa dưa giá, 1 đĩa chả giò và 1 bát thịt kho hột vịt.
Một số lưu ý khi chuẩn bị lễ cúng Giao thừa
- Hạn chế sử dụng hoa quả giả trên mâm lễ.
- Thời điểm tiến hành lễ cúng là đúng 0h00 của ngày đầu tiên năm mới.
- Mâm lễ ngoài trời nên đặt ở hướng tốt, phổ biến là hướng Bắc hoặc Đông.
- Người thực hiện nghi lễ cần ăn mặc chỉnh tề, sạch sẽ và nghiêm túc.
- Khấn vái rõ ràng, trang nghiêm, không làm việc riêng trong lúc cúng.
Hy vọng những hướng dẫn trên sẽ giúp bạn chuẩn bị mâm cúng Giao thừa đầy đủ, trang trọng và ý nghĩa, để đón một năm mới an lành, thịnh vượng cho gia đình.
*Bài viết mang tính tham khảo.
