Bố mẹ có thể thấu hiểu em bé sơ sinh trong những tháng đầu thông qua một số biểu hiện hàng ngày.
Khi mẹ ngồi lặng lẽ bên nôi, ngắm nhìn bé ngủ say, thỉnh thoảng nhíu mày hay mím môi, có bao giờ mẹ tự hỏi hình ảnh nào đang diễn ra trong tâm trí của đứa bé mới chỉ vài tháng tuổi này, với đôi mắt nhắm nghiền? Phải chăng bé đang suy ngẫm về một sự kiện quan trọng nào đó trong đời khi nhìn chằm chằm vào đèn trần lâu như vậy? Hay đơn giản là trẻ sơ sinh thực sự giống như những tờ giấy trắng, chỉ nghĩ đến ăn và ngủ?
Thực ra, bên trong cơ thể nhỏ bé ấy, não bộ đang hoạt động "bận rộn" hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Mỗi âm thanh, ánh sáng, cái chạm dịu dàng hay mùi hương quen thuộc đều đang được trẻ âm thầm ghi nhận và sắp xếp thành những trải nghiệm đầu đời. Trẻ đang từng ngày học cách cảm nhận thế giới bằng sự an toàn khi được ôm ấp, bình yên khi nghe giọng mẹ, và niềm tò mò non nớt trước mọi chuyển động xung quanh.
Những ánh nhìn chăm chú tưởng chừng vô định thực chất là lúc não bộ bé đang xây dựng các kết nối thần kinh đầu tiên. Khi trẻ nhìn gương mặt mẹ thật lâu, là quá trình học cách nhận diện, ghi nhớ và gắn kết cảm xúc. Ngay cả trong giấc ngủ, não bộ vẫn tiếp tục “sắp xếp” những điều vừa trải nghiệm.
Vì thế, trẻ sơ sinh không chỉ ăn và ngủ. Bé đang học cách chậm rãi, âm thầm nhưng vô cùng kỳ diệu trong vòng tay yêu thương mỗi ngày của mẹ.
Khi em bé vừa đến với thế giới này
Thực ra, tâm trí của trẻ sơ sinh hoạt động tích cực hơn chúng ta tưởng tượng. Trẻ không có ngôn ngữ phức tạp, cũng không nhớ quá khứ hay lên kế hoạch cho tương lai. Mỗi khoảnh khắc, trẻ sống trong một thế giới cảm giác thuần khiết và kỳ diệu. Ví dụ, ngay khi thức dậy và mở mắt, trẻ có thể nghĩ: “Ồ, lại là nơi sáng sủa này. Cái tròn kia có phải là mặt mẹ không?” sẽ nhìn chằm chằm vào hình dáng của mẹ, cố gắng ghi nhớ từng đường nét quen thuộc.
Mặc dù trong mắt trẻ, mẹ vẫn có thể chỉ là một cái bóng mờ nhạt, nhưng mùi hương và hơi ấm khi ôm lại chính là trung tâm của cảm giác an toàn. Trẻ nằm đó vẫy vẫy đôi bàn tay nhỏ bé, thực sự đang khám phá một bí mật lớn: “Này, hai thứ đang chuyển động này là gì vậy? Đó là bàn tay của mình!” vì vậy cố gắng đưa tay vào miệng.
Mỗi chuyển động nhỏ tưởng như vô thức ấy đều là một bài học đầu đời. Khi trẻ chạm vào chăn mềm, nghe tiếng động bất ngờ hay cảm nhận vòng tay quen thuộc, não bộ đang âm thầm kết nối hàng triệu tín hiệu mới.
Dần dần, từ những trải nghiệm này, trẻ bắt đầu xây dựng niềm tin đầu tiên về cuộc sống, rằng thế giới này an toàn, có người luôn ở bên đáp lại mình. Và chính sự đáp lại dịu dàng của bố mẹ mỗi ngày đã trở thành nền móng cho cảm giác gắn bó, sự tự tin và khả năng học hỏi trong tương lai.
Vì vậy, những khoảnh khắc tưởng chừng rất bình thường như bế con, trò chuyện là lúc tâm trí non nớt đang lớn lên từng giây, lặng lẽ nhưng đầy kỳ diệu.
Con bắt đầu nhận ra khuôn mặt và giọng nói của mẹ
Khi trẻ khóc và muốn ôm ấp, có lẽ đang nghĩ: “Con sợ quá, nhịp tim ấm áp ấy đâu rồi?”. Vì vậy, khi được ôm sát vào lòng và nghe lại nhịp tim quen thuộc, bé mới tìm thấy cảm giác an toàn.
Hya khi trẻ nhìn chằm chằm vào những chiếc lá đung đưa ngoài cửa sổ, đừng vội cho rằng con đang mơ màng vô định. Với bé, những mảng màu xanh chuyển động cùng âm thanh xào xạc ấy giống như một phép màu sống động. Trẻ đang dồn toàn bộ sự chú ý để kết nối những gì mình nhìn thấy và nghe thấy, học cách hiểu rằng thế giới có quy luật riêng: có thứ chuyển động, có thứ đứng yên, khi con khóc sẽ có người đến, nếu mỉm cười, gương mặt thân quen lại gần hơn.
Từng trải nghiệm nhỏ đang âm thầm xây dựng trong não bộ, học cách nhận ra sự quen thuộc, phân biệt an toàn và xa lạ, đồng thời hiểu rằng cảm xúc của mình có ý nghĩa và luôn được đáp lại.
Vì thế, điều trẻ cần là sự hiện diện đủ đầy và nhất quán. Mỗi cái ôm, lời nói nhẹ nhàng, kiên nhẫn đáp lại đều đang nói với bé rằng, thế giới này là nơi đáng để tin tưởng, và con không hề đơn độc trong hành trình lớn lên.
Con linh hoạt hơn và đã biết cười rồi!
Khi mẹ bế bé đứng trước gương, thường chăm chú nhìn vào hình ảnh phản chiếu với ánh mắt đầy tò mò và ngỡ ngàng. Trong suy nghĩ non nớt ấy dường như đang xuất hiện những câu hỏi rất ngây thơ: Em bé kia là ai vậy? Vì sao lại mặc giống mình? Sao em ấy cứ nhìn mình mà không bước lại gần? Khoảnh khắc tưởng chừng đơn giản thực ra là bước khởi đầu của quá trình trẻ dần nhận ra bản thân, hạt mầm đầu tiên của sự tự nhận thức.
Vậy mỗi ngày, em bé đang nghĩ gì? Trẻ nghĩ về mẹ, mùi hương quen thuộc mang lại cảm giác an toàn, giọng nói dịu dàng giúp bé bình tĩnh, hơi ấm từ vòng tay khiến cả thế giới trở nên dễ chịu hơn. Trẻ đang học cách dùng những “ngôn ngữ” đầu đời, tiếng khóc, nụ cười hay những âm thanh bập bẹ, nhằm truyền đi tín hiệu mình đói, buồn ngủ, cần được vỗ về...
Đồng thời, trẻ cũng đang học cách điều khiển đôi tay, thử nhấc đôi chân còn vụng về, quan sát ánh sáng, âm thanh và mọi chuyển động xung quanh. Mỗi ngày trôi qua là một hành trình học hỏi thầm lặng nhưng đầy kỳ diệu.
Trong thế giới của trẻ, không có khái niệm về ngày hôm qua hay ngày mai. Trẻ sống trọn vẹn trong hiện tại, nơi cảm xúc của từng khoảnh khắc là điều quan trọng nhất.
