Theo phong tục, vào ngày mùng 1 và mùng 2 tháng 2 âm lịch hằng năm, người dân từ khắp nơi lại nô nức đổ về thôn Thụt, xã Phù Lưu, huyện Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang để tham gia phiên chợ độc đáo chỉ diễn ra duy nhất một lần trong năm.
Chợ Tình, còn được biết đến với tên gọi Chợ Thụt, là một nét văn hóa đặc sắc của thôn Thụt, xã Phù Lưu, huyện Hàm Yên. Tuyên Quang. Đây là địa điểm duy nhất ở Tuyên Quang mà du khách có thể tìm thấy những "nụ cười đen nhánh hạt na". Hằng năm, vào ngày mùng 1 và mùng 2 tháng 2 âm lịch, người dân khắp nơi lại tụ hội về đây để dự chợ. Đặc biệt, phiên chợ này chỉ diễn ra một lần duy nhất trong năm với ý nghĩa “mua may - bán rủi” đầu xuân.
Chợ Thụt có nét tương đồng với chợ tình Khâu Vai ở huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang, nhưng thay vì họp theo chu kỳ ngắn, phiên chợ này chỉ xuất hiện mỗi năm một lần. Ở đây, ai đến trước bày hàng trước, ai đến sau bày hàng sau, tất cả đều diễn ra trật tự, không có cảnh chen lấn hay tranh giành như những phiên chợ thông thường. Người đến chợ không mặc cả, không kỳ kèo giá cả, bởi lẽ điều họ mua không chỉ là sản phẩm mà còn là may mắn cho cả năm.
Chợ Thụt thu hút đông đảo người dân địa phương cũng như du khách từ nhiều vùng khác nhau. Đây không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là cơ hội để quảng bá các sản phẩm đặc trưng của đồng bào dân tộc. Đặc biệt, phiên chợ này còn là điểm hẹn lý tưởng cho những đôi trai gái tìm kiếm tình duyên, vì thế mà người ta thường gọi nó là Chợ Tình.
Khi ghé thăm chợ Thụt, du khách có thể thưởng thức những món ăn dân gian do chính tay người dân nơi đây chế biến như bánh dê, bánh sừng bò, bánh sắn… Trong số đó, bánh dê là loại bánh phổ biến nhất. Theo quan niệm của người dân địa phương, mua bánh dê tại chợ tình sẽ mang lại may mắn, đặc biệt là trong chuyện tình cảm. Những người còn lẻ bóng nếu mua một cặp bánh dê thì sẽ có cơ hội tìm được nửa kia. Đối với những ai đã lập gia đình, chiếc bánh mang lại sự sung túc, hạnh phúc cho gia đình. Chính bởi ý nghĩa này, bánh dê chỉ được bán duy nhất tại phiên chợ tình ở Tuyên Quang, nếu mang đi nơi khác, giá trị tinh thần của nó sẽ không còn.
Người làm bánh dê chia sẻ rằng, loại bánh này không có nhân, được chế biến hoàn toàn từ bột sắn – nguyên liệu quen thuộc của vùng cao. Khi nhào bột, người thợ trộn nước sôi và nước thường để đạt độ dẻo, sau đó thêm gấc để tạo màu sắc hấp dẫn. Nếu muốn bánh có màu đậm hơn, họ sẽ tăng lượng gấc trong hỗn hợp.
Phiên chợ có 22 gian hàng đến từ các thôn trong xã, bày bán đa dạng sản phẩm đặc sản như cam sành, măng khô, chanh tươi, rượu cam, rau củ quả… Ngoài ra còn có các gian hàng bán nông cụ, quần áo, đồ ăn thức uống, tất cả đều do chính tay bà con địa phương sản xuất.
Điểm đặc biệt của chợ Thụt chính là tinh thần giao thương độc đáo: “người mua không mặc cả, người bán không nói thách”. Họ đến đây để “bán điều rủi, mua điều may”, vì thế hầu như ai cũng cố gắng mang về một món đồ nào đó. Người ta quan niệm rằng nếu đi chợ mà không mua gì thì coi như chưa lấy được lộc, chưa gặp may mắn đầu năm. Chính vì thế, khi chợ tan, ai ai cũng có một món quà mang về như một lời chúc an lành cho gia đình.
Năm nay, chợ Thụt còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian thú vị như bóng chuyền da nam nữ, bóng chuyền hơi, kéo co, bịt mắt bắt lợn, bịt mắt bắt vịt, thi trèo cây chuối, đi cầu thăng bằng, đập niêu, ném còn… Những hoạt động này càng làm cho không khí của phiên chợ thêm phần náo nhiệt, vui tươi.
Với sự đa dạng của các mặt hàng nông sản cùng nét văn hóa đặc trưng vùng cao, chợ Thụt, xã Phù Lưu đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút hàng nghìn du khách trong và ngoài tỉnh. Phiên chợ không chỉ góp phần quảng bá sản phẩm địa phương mà còn mở ra nhiều cơ hội phát triển du lịch cho huyện Hàm Yên.
