Loài cá có cái tên ngộ nghĩnh này đã trở thành điểm nhấn trong bản đồ ẩm thực miền Trung, khiến du khách tò mò, còn người dân địa phương thì xem như một phần quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày.
Ở Việt Nam, trong vô vàn những sản vật của biển, có một loài cá mang cái tên vừa độc đáo vừa dễ khiến người nghe phải bật cười ngượng ngùng: cá cu. Cái tên ngộ nghĩnh này đã trở thành điểm nhấn trong bản đồ ẩm thực miền Trung, khiến du khách tò mò, còn người dân địa phương thì xem như một phần quen thuộc trong bữa cơm hằng ngày.
Cá cu, hay còn được gọi là cá bè, bè cu, là một loài cá nước mặn thuộc nhóm da trơn. Ở Việt Nam, cá cu phân bố chủ yếu ở dải biển miền Trung, từ Quảng Bình, Quảng Trị, Huế, Quảng Nam đến Đà Nẵng. Trên phạm vi toàn cầu, loài cá này cũng xuất hiện nhiều tại Thái Bình Dương, Địa Trung Hải, Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Chính sự phân bố rộng đã cho thấy cá cu là một loài hải sản quen thuộc đối với nhiều quốc gia, nhưng tại Việt Nam, đặc biệt là ở Đà Nẵng, nó được khai thác và chế biến thành nhiều món ăn đặc sản, mang hương vị đậm chất miền Trung.
Nhìn bề ngoài, cá cu có hình dáng khá giống cá ngừ, nhưng thân hơi dẹp hơn, phủ lớp vảy màu trắng bạc óng ánh dưới ánh nắng biển. Mõm cá nhọn, răng sắc bén mọc thành vòng hướng vào trong, cho thấy đây là loài săn mồi. Cá cu có thể dài từ 40 đến 70 cm, thịt nhiều, săn chắc, thơm và trắng mịn. Khác với nhiều loài cá da trơn thường có mùi tanh, thịt cá cu lại tươi ngọt, hài hòa giữa độ mềm và độ dai, nhờ đó được nhiều người dân cũng như du khách ưa chuộng. Mùa đánh bắt cá cu diễn ra quanh năm, nhưng tập trung nhất là từ tháng 2 đến tháng 4, khi ngư dân miền Trung ra khơi thường xuyên gặp mẻ lưới đầy ắp loài cá này.
Thức ăn của cá cu cũng khá đa dạng. Khi còn nhỏ, chúng thường ăn các loại thực vật nổi hoặc mảnh vụn hữu cơ trong nước. Khi trưởng thành, khẩu phần chính của cá cu gồm cá sòng mắt to và nhiều loài động vật không xương sống. Chính nhờ chế độ ăn giàu dưỡng chất từ biển cả, thịt cá cu có hương vị thơm béo đặc trưng, ít loại cá khác sánh được.
Từ lâu, người dân miền biển đã quen thuộc với cá cu và xem đây là một nguyên liệu quý trong gian bếp. Món ăn chế biến từ cá cu phong phú, phù hợp cho cả bữa cơm gia đình lẫn các dịp sum họp. Cá cu có thể kho síp nước ăn cùng bún, tạo ra một món ăn giản dị nhưng đậm đà. Cháo cá cu là lựa chọn ưa thích vào những ngày trời hanh khô hoặc chuyển lạnh, nhờ vị thanh, dễ ăn và bổ dưỡng. Ngoài ra, cá cu còn có thể nấu canh chua với măng, lá me, khế; hoặc chiên giòn rồi dầm nước mắm pha tỏi, ớt, đường, chanh, ăn kèm rau sống – một sự kết hợp đậm chất miền Trung.
Tuy nhiên, món ăn làm nên tên tuổi của cá cu trong lòng du khách và trở thành “ngôi sao” trong ẩm thực Đà Nẵng chính là lẩu cá cu. Đây là món ăn có mặt ở hầu hết các nhà hàng, quán ăn ven biển, thu hút cả khách du lịch lẫn người dân địa phương. Điểm đặc biệt của lẩu cá cu nằm ở sự đơn giản trong cách chế biến nhưng lại mang đến hương vị thanh mát, đậm đà, rất thích hợp cho những bữa ăn gia đình hoặc tụ tập bạn bè.
Người chế biến thường chọn cá cu tươi, cắt khúc vừa ăn, ướp với chút tiêu, ớt, hành, nước mắm để thấm vị. Nước lẩu được ninh từ xương cá cùng sả, cà chua, đậu bắp, lá me hoặc khế tạo nên vị chua thanh tự nhiên. Khi cá được thả vào nồi nước sôi, mùi thơm đặc trưng lan tỏa, thịt cá vừa chín tới giữ nguyên độ dai ngọt. Ăn kèm cùng bún tươi và rau sống, lẩu cá cu trở thành trải nghiệm khó quên với bất cứ ai đặt chân đến Đà Nẵng.
Không chỉ lẩu, cá cu hấp cách thủy cũng là món ăn được đánh giá cao trong các nhà hàng tại thành phố này. Cá tươi được hấp cùng sả bằm, ớt và nấm mèo, giữ trọn vị ngọt tự nhiên, ăn vào cảm nhận ngay sự mềm dai và thanh béo. Du khách sau khi thưởng thức thường tấm tắc khen ngợi và mong muốn được quay lại để thưởng thức thêm nhiều lần nữa. Đặc biệt, món cháo cá cu với hương vị nhẹ nhàng, dễ ăn cũng rất được ưa chuộng, nhất là với trẻ nhỏ hoặc người mới ốm dậy.
Hiện nay, cá cu không chỉ phổ biến trong đời sống của người dân miền biển mà còn trở thành một sản phẩm thương mại có giá trị. Trên thị trường, giá cá cu dao động khoảng 150.000 - 450.000 đồng/kg – mức giá tương đối cao so với nhiều loại cá khác. Tuy nhiên, nhờ hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng, loại cá này vẫn luôn “đắt hàng”, đặc biệt trong các mùa du lịch khi lượng khách đổ về Đà Nẵng tăng mạnh. Điều này cũng góp phần nâng cao thu nhập cho ngư dân, thúc đẩy ngành dịch vụ ăn uống, và làm phong phú thêm bức tranh ẩm thực miền Trung.
Về giá trị dinh dưỡng, cá cu cung cấp nhiều đạm, ít chất béo xấu, giàu khoáng chất và vitamin cần thiết cho cơ thể. Nhờ đó, món ăn từ cá cu không chỉ ngon miệng mà còn tốt cho sức khỏe, phù hợp với cả người lớn tuổi lẫn trẻ em. Trong bối cảnh ngày càng nhiều du khách quan tâm đến ẩm thực địa phương và xu hướng ăn uống lành mạnh, cá cu trở thành lựa chọn đáng chú ý.
Không ít du khách đến Đà Nẵng đều cho rằng, nếu đã một lần thưởng thức hải sản nơi đây thì nhất định phải thử qua cá cu. Bởi cái vị ngọt dai của thịt cá hòa cùng nước lẩu chua cay hay sự thanh nhã của món hấp sả ớt, tất cả tạo nên bản sắc riêng mà khó có thể tìm thấy ở nơi khác. Chính sự bình dị trong nguyên liệu nhưng tinh tế trong cách chế biến đã làm nên sức hút của món cá cu, để rồi từ chỗ chỉ là món ăn quen thuộc của người dân địa phương, nay đã trở thành đặc sản níu chân du khách.
Mỗi mùa du lịch, bên cạnh việc tham quan những cảnh đẹp nổi tiếng, du khách đều muốn một lần ngồi bên nồi lẩu cá cu nóng hổi, vừa thưởng thức vừa chuyện trò, để cảm nhận trọn vẹn sự hiếu khách, nồng hậu và tinh tế của ẩm thực miền Trung. Từ những món ăn dân dã trong mâm cơm ngư dân đến các đặc sản trong thực đơn nhà hàng, cá cu đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng hương vị Việt Nam. Đối với du khách, thưởng thức cá cu chính là trải nghiệm không thể thiếu để hiểu rõ hơn về con người, vùng đất và biển cả miền Trung.
