Ngoại trừ ngày mùng 1 Tết, suốt cả năm, "chợ lợn" lớn nhất miền Bắc luôn trong tình trạng sầm uất, nhộn nhịp với cảnh mua bán tấp nập. Vào những dịp cao điểm, số lượng lợn nhập về chợ dao động từ 1.200 đến 1.500 con, tương đương với sản lượng từ 145 đến 150 tấn mỗi ngày.
Chợ đầu mối gia súc gia cầm, thường được gọi là "chợ lợn", tọa lạc tại xã Bối Cầu, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, cách trung tâm Hà Nội khoảng 80km. Đây là khu chợ được xem là lớn nhất khu vực miền Bắc.
Từ lâu, "chợ lợn" đã trở thành địa điểm quen thuộc, thu hút đông đảo thương lái từ nhiều tỉnh thành khác nhau. Dù có đi khắp miền Bắc, hiếm nơi nào có khu chợ lợn đặc trưng như tại Bình Lục, Hà Nam. Chợ có tên gọi này bởi nơi đây chuyên buôn bán lợn. Điều đặc biệt là lợn từ khắp các nơi được tập trung về đây trước khi được phân phối đến các lò mổ trên cả nước.
Những ai đến đây có thể tùy ý lựa chọn, trao đổi, mua bán lợn, thương lượng giá cả hoặc đơn giản chỉ tham quan những chú lợn "siêu nạc" hội tụ từ nhiều vùng.
Về lịch sử hình thành chợ, Bình Lục - Hà Nam vốn là một vùng quê nghèo, chủ yếu dựa vào nghề chăn nuôi lợn. Khi phong trào nuôi lợn phát triển, các hộ dân bắt đầu hình thành chợ buôn bán lợn tự phát dọc theo tuyến đường liên huyện, từ cầu Họ (xã Trung Lương) qua xã An Nội đến xã Bối Cầu.
Việc chợ lợn tự phát lấn chiếm hành lang giao thông đã gây ra nhiều hệ lụy như ùn tắc đường và ô nhiễm môi trường. Nhận thức rõ vấn đề này, UBND tỉnh Hà Nam đã quy hoạch và xây dựng chợ đầu mối gia súc gia cầm tại xã Bối Cầu nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc buôn bán tập trung.
Với quy mô hơn 12.000m2, chợ được chia thành ba dãy chuồng nhốt lợn, mỗi dãy gồm 41 chuồng, bắt đầu hoạt động chính thức từ năm 2013. Nhờ có sự sắp xếp hợp lý, tình trạng ùn tắc giao thông đã được khắc phục, giúp việc mua bán của thương lái diễn ra thuận lợi hơn.
Hàng ngày, từ sáng sớm, tiểu thương từ nhiều tỉnh thành đưa lợn về chợ đầu mối Hà Nam. Khoảng 6 giờ sáng trong một ngày lạnh giá, không khí chợ đã trở nên nhộn nhịp. Hàng trăm chuyến xe tải lớn nhỏ chở theo những đàn lợn nối đuôi nhau tiến vào chợ. Lợn được gom về chủ yếu là lợn thịt, có trọng lượng trung bình từ 80 đến 150kg, xuất xứ từ nhiều tỉnh thành như Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An...
Tuy nhiên, từ năm 2018, do giá lợn giảm, nhiều hộ chăn nuôi thua lỗ và bỏ nghề, dẫn đến lượng lợn về chợ giảm mạnh, chỉ còn từ 300-500 con/ngày. Tổng số lượng lợn giao dịch trung bình hàng tháng dao động từ 9.000 đến 15.000 con.
Ban quản lý chợ phối hợp với các cơ quan chức năng, Chi cục Thú y để kiểm tra, kiểm soát chất lượng hàng hóa, đảm bảo lợn xuất xứ rõ ràng, đáp ứng tiêu chuẩn cung ứng ra thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ngoài ngày mùng 1 Tết, các ngày khác trong năm, "chợ lợn" luôn đông đúc, hoạt động từ 6 giờ sáng đến 13 giờ chiều, thời điểm sôi động nhất là vào khoảng 9-10 giờ sáng. Khi đó, các lái buôn tập trung đông đúc, tất bật thương lượng giá cả.
Tại các chuồng nhốt, thương lái vây quanh đàn lợn để trả giá, tạo nên cảnh mua bán sôi nổi. Giá thịt lợn hơi tại đây không cố định mà thay đổi theo tình hình chợ. Nếu người mua ít, giá lợn sẽ giảm; ngược lại, khi nhu cầu tăng, giá sẽ cao hơn.
Lợn gom về được các thương lái đánh dấu bằng ký hiệu riêng để tránh nhầm lẫn. Nếu lợn không bán hết trong ngày, chủ buôn có thể gửi lại chuồng để bán tiếp hôm sau. Trước đây, mỗi con lợn gửi chuồng phải trả phí từ 5.000 - 10.000 đồng/con, nhưng nay quy định này đã được bỏ để khuyến khích thương lái đưa lợn về chợ. Tuy nhiên, khi xuất lợn ra ngoài, mỗi con sẽ chịu phí 5.000 đồng.
Việc thu phí này nhằm đảm bảo môi trường kinh doanh minh bạch và kiểm soát nguồn hàng. Ban quản lý chợ cũng đã xây dựng khu chuồng nhốt lợn tồn, sân bãi đỗ xe, bể nước và khu vệ sinh nhằm hỗ trợ thương lái yên tâm buôn bán.
Khi chợ mới hình thành, việc thu phí đầu vào từng bị phản đối khiến nhiều thương lái tránh vào chợ mà bán ngay ven đường, gây ảnh hưởng đến giao thông. Để khắc phục, Ban quản lý đã bỏ phí đầu vào, chỉ thu phí đầu ra khi xuất lợn.
Điểm đặc biệt của "chợ lợn" là giá cả biến động từng ngày. Chỉ cần người mua và người bán thống nhất giá, cả xe lợn vài chục con có thể được giao dịch ngay. Đôi khi, một chuyến xe vừa tới, nếu gặp khách quen hoặc người mua dễ tính, giao dịch có thể hoàn tất chỉ trong vài phút. Sau mỗi thương vụ, các bên thường bắt tay, chúc nhau mua may bán đắt, tạo nên không khí thân tình, gần gũi trong khu chợ đặc biệt này.
