Đứa trẻ thành công khi trưởng thành hay không có thể được nhìn thấy qua thói quen ăn uống.
Nhiều người vẫn cho rằng ăn uống là chuyện lấp đầy dạ dày, miễn trẻ ăn no là được. Một số khác lại nghĩ trẻ con nghịch ngợm, thiếu ý tứ trên bàn ăn cũng không sao, lớn lên tự khắc sẽ biết điều. Tuy nhiên, cách nhìn này vô tình bỏ qua một yếu tố rất quan trọng trong quá trình nuôi dạy trẻ.
Thực tế, bàn ăn còn là lớp học đầu tiên giúp trẻ hình thành thói quen, kỷ luật và cách ứng xử với người khác. Cách trẻ ngồi ăn, cầm đũa, chờ đợi, chia sẻ hay tôn trọng người xung quanh đều phản ánh nền tảng giáo dục gia đình và góp phần định hình nhân cách sau này.
Nhiều nghiên cứu và quan sát thực tế cho thấy, những trẻ gặp khó khăn trong cuộc sống khi trưởng thành thường đã bộc lộ các vấn đề hành vi từ rất sớm, trong đó bữa ăn gia đình là một trong những môi trường thể hiện rõ nhất. Những thói quen tưởng chừng nhỏ như thiếu kiên nhẫn, không biết chờ đợi, ích kỷ hay thiếu tôn trọng người khác nếu lặp lại nhiều lần sẽ dần ăn sâu vào tính cách.
Những hành vi không phù hợp trên bàn ăn khiến trẻ trở nên khó chịu trong mắt người xung quanh, âm thầm ảnh hưởng đến khả năng hòa nhập, xây dựng mối quan hệ và được yêu mến trong môi trường học tập cũng như xã hội sau này. Vì vậy, việc uốn nắn trẻ từ những chi tiết nhỏ nhất trong bữa ăn chính là cách bố mẹ giúp con xây dựng nền tảng vững chắc cho tương lai.
Trẻ dễ nổi nóng khi ăn vì những bất tiện nhỏ nhặt, không quan tâm đến người khác
Không khó để bắt gặp cảnh trẻ ném đũa khi không thích món ăn, khóc lóc vì phải chờ lâu, hay ăn vạ khi bị bố mẹ nhắc nhở trong bữa ăn. Những biểu hiện cảm xúc bộc phát như vậy ở trẻ nhỏ là điều khá phổ biến.
Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên mất kiểm soát cảm xúc chỉ vì những tình huống rất nhỏ, đó không còn đơn thuần là “trẻ con hiếu động”, mà là dấu hiệu cho thấy trẻ chưa có kỹ năng điều tiết cảm xúc phù hợp. Khi chưa biết cách diễn đạt sự không hài lòng bằng lời nói hay hành vi đúng mực, trẻ dễ chọn cách phản ứng bản năng nhất: khóc lóc, mè nheo hoặc nổi giận.
Theo nhiều chuyên gia tâm lý, trong đó có Giáo sư Lý Mai Cẩn (Li Meijin), giáo dục trí tuệ cảm xúc cần bắt đầu từ việc dạy trẻ biết chờ đợi và trì hoãn sự thỏa mãn. Đây là nền tảng quan trọng giúp trẻ học cách kiểm soát cảm xúc và thích nghi với các tình huống không như ý.
Ngược lại, nếu trẻ luôn được đáp ứng mọi yêu cầu ngay lập tức, sẽ khó hình thành sự kiên nhẫn, khả năng chịu đựng thất bại và phục hồi tinh thần. Khi trưởng thành, những trẻ này dễ bị căng thẳng, sụp đổ trước các áp lực nhỏ và gặp nhiều khó khăn trong việc cân bằng giữa các mối quan hệ cá nhân và công việc.
Về lâu dài, việc thiếu khả năng kiểm soát cảm xúc có thể trở thành rào cản lớn nhất trên hành trình phát triển và hòa nhập xã hội của trẻ.
Gây ồn ào và đánh nhau khi ăn ở nơi công cộng, không có ý thức về ranh giới
Dù là trong những buổi họp mặt gia đình hay khi đi ăn ở nhà hàng, không khó để bắt gặp những đứa trẻ khó ngồi yên, chạy nhảy quanh bàn, nói cười ồn ào, thậm chí nghịch bát đĩa của người khác.
Những hành vi này thường không xuất phát từ “bản tính hiếu động” đơn thuần, mà phản ánh sự thiếu hiểu biết về ranh giới cá nhân và ý thức cộng đồng. Trẻ chưa biết cách kiểm soát hành vi của mình, cũng chưa nhận ra rằng hành động của bản thân có thể gây phiền hà hoặc ảnh hưởng đến người xung quanh.
Nhà tâm lý học Lý Mai Cẩn (Li Meijin) từng nhấn mạnh rằng: “Những vấn đề hành vi của trẻ, suy cho cùng đều bắt nguồn từ cách người lớn nuôi dạy.” Khi bố mẹ không đặt ra những giới hạn rõ ràng, hoặc thường xuyên bao biện rằng “trẻ còn nhỏ”, sẽ khó học được đâu là hành vi phù hợp trong không gian công cộng.
Nếu không được hướng dẫn kỹ năng giao tiếp xã hội sớm, trẻ dễ mang theo thói quen coi nhẹ quy tắc và ranh giới vào các mối quan hệ sau này. Khi trưởng thành, điều đó có thể khiến trẻ gặp khó khăn trong môi trường học tập, làm việc tập thể, dễ bị xa lánh và vô tình tự giới hạn con đường phát triển của chính mình.
Trẻ tích trữ thức ăn dù kén ăn và chỉ quan tâm đến bản thân mình
Một trong những tình huống dễ gây khó chịu trên bàn ăn là khi trẻ giành món mình thích, dùng đũa bới tìm thức ăn, hoặc chiếm trọn đĩa và không cho người khác động vào. Những hành vi này tuy diễn ra trong những khoảnh khắc rất nhỏ, nhưng lại phản ánh cách trẻ nhìn nhận về việc chia sẻ và tôn trọng người xung quanh.
Thực tế, những trẻ cư xử như vậy không hẳn vì “tham ăn”, mà thường do chưa được hướng dẫn cách quan tâm đến người khác. Trong suy nghĩ non nớt của trẻ, nhu cầu cá nhân dễ được đặt lên trước, còn cảm xúc của người xung quanh chưa kịp được nhận thức đầy đủ. Khái niệm chia sẻ, nhường nhịn vì thế vẫn còn rất mơ hồ.
Tác giả Doãn Kiến Lợi (Yin Jianli) từng nhấn mạnh rằng, yêu thương không đồng nghĩa với nuông chiều vô điều kiện. Khi trẻ được phép chiếm hữu mọi thứ theo ý mình, sẽ khó học được cách hòa hợp và dần tự đẩy mình vào sự cô lập trong các mối quan hệ sau này.
Những trẻ quen được ưu tiên tuyệt đối từ nhỏ thường gặp khó khăn khi phải hợp tác, chia sẻ lợi ích hay giải quyết các tình huống cần sự thấu hiểu lẫn nhau. Khi trưởng thành, điều này khiến trẻ dễ đặt lợi ích cá nhân lên trên tập thể, khó xây dựng mối quan hệ bền vững trong học tập, công việc và cuộc sống.
Người ta vẫn nói rằng, một người ăn uống phần nào phản ánh tính cách của họ, và điều đó không phải là không có cơ sở. Dù bàn ăn chỉ là một không gian nhỏ, nhưng cho thấy rõ cách trẻ được nuôi dạy và những giá trị mà trẻ đang hình thành.
Bên cạnh việc chuẩn bị cho con những bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng, bố mẹ cũng đừng quên rằng phép tắc và thái độ trên bàn ăn chính là một dạng “dinh dưỡng tinh thần” vô cùng quan trọng. Nó nuôi dưỡng nhân cách, trí tuệ cảm xúc và khả năng hòa nhập xã hội của trẻ trong tương lai.
Một bữa ăn có thể chỉ kéo dài vài chục phút, nhưng những bài học trên bàn ăn có thể theo trẻ suốt cả cuộc đời. Vì vậy, ngay từ hôm nay, bố mẹ hãy chú ý không chỉ đến con ăn gì, ăn như thế nào.
