Là một trong những nghề “độc lạ” ở Việt Nam giúp nông dân hái ra tiền, chỉ cần chăm chỉ, khéo tay, vuốt và nắn những búp hoa dừa chưa nở, người thợ có thể thu về dòng mật ngọt giá trị cao. Tuy nhiên, không phải ai cũng đủ kỹ thuật để theo đuổi công việc đặc biệt này.
Giữa những vườn dừa tưởng chừng chỉ quen với việc hái trái, chặt buồng, có một công việc lặng lẽ diễn ra trên ngọn cây cao hơn chục mét nhưng mang lại thu nhập ổn định cho những người thợ lành nghề chính là massage hoa dừa.
Việc massage cho hoa dừa là dùng biện pháp cơ học tác động để kích thích mạch dẫn nhựa tiết mật ra ngoài dùng một thanh gỗ tròn, dài khoảng 4 tấc, gõ nhẹ đều chung quanh phát hoa khoảng 5cm về phía đỉnh.
Đều đặn mỗi ngày 2 lần sáng và chiều, thợ massage hoa dừa tiếp tục dùng chày gõ nhẹ kết hợp cắt bỏ khoảng 3-5 mm/phát hoa đồng thời dùng dây buộc kéo nhẹ phát hoa cúi xuống cho đến khi mật chảy ra.
Đây là kỹ thuật làm tổn thương phát hoa rất khó định lượng vì vậy nghề thu mật hoa dừa được ví như một "nghệ thuật" vì không phải ai cũng có thể thực hiện.
Tưởng chừng là một nghề lạ chỉ mới xuất hiện trong thời gian gần đây thế nhưng ít ai biết nghề này đã xuất hiện từ nhiều năm trước, giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập.
Người dân địa phương còn gọi phần hoa chưa nở là “lưỡi mèo” - một khối búp dài, cứng, bên trong chứa hệ thống tuyến mật dày đặc. Thế nhưng, mật này không tự chảy nếu không được “đánh thức” bằng kỹ thuật xoa, vuốt, gõ đúng cách, những tuyến mạch ấy không thể thu hoạch.
Tuy nhiên, không phải cây dừa nào cũng có thể khai thác mật. Người thợ thường chọn dừa xiêm lùn khoảng 3,5-4 năm tuổi, đang ở giai đoạn sinh trưởng ổn định. Hoa phải là búp to nhất, vừa nhú được 4-5 tuần. Nếu quá non, lượng mật ít và loãng. Vì nếu quá già, mô mạch của cây dừa đã cứng lại, gần như không tiết mật.
Sau khi chọn hoa đạt chuẩn, người thợ cắt phần đầu búp, tạo một vết thương nhỏ. Nhưng công đoạn quan trọng nhất không nằm ở nhát dao mà ở chuỗi động tác massage kéo dài nhiều ngày. Mỗi ngày hai lần, sáng và chiều, họ leo lên cây, dùng tay xoa, vuốt, gõ nhẹ theo chiều dọc búp hoa để làm “vỡ” các mô mạch bên trong. Lực tay phải đều, không quá mạnh khiến hoa hỏng, cũng không quá nhẹ khiến tuyến mật không bị kích thích.
Hoa dừa có rất nhiều tuyến nước mật trong đó, nếu không massage thì tuyến mật sẽ không bị kích thích chảy ra ngoài được. Nếu massage nhẹ quá mật sẽ không tiết ra được, mạnh quá sẽ làm các ghé bên trong bị dập và hư. Vì vậy, đòi hỏi phải có nghệ thuật, điều chỉnh tay cho phù hợp.
Vết cắt được bọc kín bằng túi nilon và ghim chặt xung quanh. Túi vừa để hứng mật, vừa ngăn côn trùng và vi sinh vật xâm nhập. Sau khoảng ba ngày liên tục massage, mật bắt đầu rỉ ra. Trung bình một bông hoa cho khoảng nửa lít mỗi ngày và có thể khai thác trong gần một tháng.
Mật hoa dừa tươi sau khi thu về được đưa đến các nhà máy chế biến theo quy trình như lọc thô, lọc tinh, cô đặc và cuối cùng đóng gói thành phẩm theo đúng tiêu chuẩn. Sản phẩm có vị ngọt nhẹ, cách dùng như một loại thức uống với chỉ số đường huyết thấp, lượng khoáng cao, giúp cơ thể bổ sung năng lượng, cân bằng quá trình điện giải.
Bên cạnh đó, mật hoa dừa chứa nhiều khoáng chất, vitamin và các dưỡng chất khác cần thiết cho sức khỏe con người nên được người tiêu dùng ưa chuộng.
Một cây dừa có thể cho 20–25 lít mật trong một chu kỳ. Với giá bán dao động 100.000-300.000/ lít tùy chất lượng nên đã giúp nhiều người theo nghề sở hữu thu nhập không hề nhỏ. Những hộ có vài chục cây khai thác đồng loạt có thể đạt mức thu nhập hàng chục triệu đồng mỗi tháng.
Nghề massage hoa dừa cần phải có tay nghề khéo léo, chăm chỉ và không ngại vất vả.
Việc khai thác mật hoa dừa đã phổ biến từ lâu tại Philippines và Indonesia. Ở những quốc gia này, diện tích dừa lớn như rừng, sản lượng dồi dào nên người dân không quá đặt nặng năng suất từng cây. Họ xem mật hoa dừa là nguồn nguyên liệu truyền thống để làm đường thốt nốt, siro hay rượu lên men.
Trong khi đó, tại Việt Nam, diện tích dừa tuy lớn nhưng chủ yếu tập trung ở vài khu vực. Nông dân quen khai thác trái, lấy nước và cơm dừa. Việc “hy sinh” hoa để lấy mật đồng nghĩa với giảm số lượng trái thu hoạch, nên nhiều người còn cân nhắc.
Mật hoa dừa tươi rất dễ lên men nếu bảo quản không đúng cách. Việc đầu tư máy móc gia nhiệt, làm lạnh nhanh và đóng chai an toàn là điều bắt buộc nếu muốn đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối lớn. Ngoài ra, yếu tố nhân lực cũng là bài toán khó. Leo cây hai lần mỗi ngày đòi hỏi sức khỏe tốt, kỹ năng an toàn lao động và sự kiên trì. Không phải ai cũng sẵn sàng gắn bó với công việc tỉ mỉ, lặp đi lặp lại suốt nhiều tuần cho mỗi búp hoa.
Dù vậy, những năm gần đây, xu hướng tiêu dùng sản phẩm tự nhiên, tốt cho sức khỏe đã mở ra cơ hội mới cho mật hoa dừa. Sản phẩm này được đánh giá có chỉ số đường huyết thấp hơn đường trắng tinh luyện, phù hợp với người theo chế độ ăn lành mạnh. Từ một phần cây tưởng chừng bỏ đi, họ tạo ra đặc sản có nhiều lợi ích cho sức khỏe và giúp nhiều người theo nghề cải thiện thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống.
