Một số đặc điểm khác biệt ở trẻ có tiềm năng là người xuất chúng trong tương lai.
Thực tế, những đứa trẻ tưởng như cần bị kiềm chế thường đang mang trong mình một tiềm năng mạnh mẽ, chỉ chờ được định hướng đúng cách để phát huy.
Tính cách của một đứa trẻ cũng phong phú, đa chiều và không thể đánh giá bằng một lát cắt đơn lẻ. Đôi khi, điểm yếu có thể là thế mạnh, nhưng biểu hiện khác nhau trong những hoàn cảnh khác nhau. Dù tốt hay xấu, điều này phụ thuộc vào góc nhìn và cách bố mẹ lựa chọn cách nuôi dưỡng.
Khi bố mẹ nhìn con theo góc độ khác, có thể nhận ra rằng những “thói quen” từng khiến mình khó chịu, bất lực, những “khuyết điểm” này nếu được dẫn dắt đúng cách, có thể trở thành lợi thế lớn của trẻ.
Thích tranh luận và không ngại nói "Không"
“Mẹ ơi, vì sao con phải đi ngủ lúc 9 giờ tối?”
“Bố ơi, có chắc là bố đúng không?”
Khi trẻ bắt đầu đặt câu hỏi hoặc phản biện như vậy, phản xạ quen thuộc của nhiều phụ huynh là khẳng định quyền uy: “Bố mẹ nói thì con phải nghe!” Tuy nhiên, phía sau những lời “cãi lại” ấy không hẳn chống đối, mà là nhu cầu tự nhiên muốn hiểu lý do và quy tắc vận hành của thế giới xung quanh.
Nếu mỗi lần trẻ đặt câu hỏi đều bị phản hồi “Đừng cãi!”, trẻ có thể trở nên ngoan ngoãn hơn trong ngắn hạn, nhưng dần cũng sẽ ngại suy nghĩ, ngại chất vấn và mất đi động lực tư duy độc lập. Một đứa trẻ biết vâng lời tuyệt đối chưa chắc đã biết suy nghĩ.
Những bậc bố mẹ tinh tế sẽ không dập tắt sự “cãi lại” của con, mà chuyển thành cuộc đối thoại mang tính xây dựng.
Chẳng hạn, khi con không muốn làm bài tập ngay, thay vì ép buộc, bố mẹ có thể nói: “Câu hỏi của con rất hay. Vậy mình cùng nghĩ thử nhé: con thấy làm bài khi vừa chơi xong, hơi mệt thì dễ tập trung hơn, hay con sẽ thoải mái hơn nếu chơi sau khi hoàn thành bài tập?”
Thích tranh luận và không ngại nói "Không".
Khi trẻ được bày tỏ quan điểm, được phản biện và cùng thảo luận, trẻ duy trì sự hứng thú trong suy nghĩ, học được cách diễn đạt ý kiến một cách logic, biết đưa ra lý lẽ, thương lượng và tìm giải pháp cho vấn đề.
Thực tế cho thấy, những người có khả năng dẫn dắt, sáng tạo và tạo ảnh hưởng trong xã hội thường là từ nhỏ, đã dũng cảm nói lên suy nghĩ khác biệt của mình. Vì vậy, bảo vệ khát vọng được thể hiện bản thân, nên rèn cho trẻ kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện là cách nuôi dưỡng một nhân cách độc lập, có trách nhiệm.
Đứa trẻ nếu được dẫn dắt đúng cách, sẽ là người biết suy nghĩ sâu sắc, hành động có lý lẽ và chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình trong tương lai.
Độc lập và có chính kiến
Một số trẻ trông có vẻ “lạc lõng” trong tập thể vì các em bướng bỉnh, khó hòa nhập và không thích làm theo số đông.
Khi cả lớp hào hứng xem một bộ phim hoạt hình quen thuộc, em lại thờ ơ. Khi bạn bè giải quyết vấn đề theo đúng phương pháp giáo viên hướng dẫn, em lại muốn thử một cách làm khác, có phần “lệch chuẩn” và không giống ai.
Chuyên gia Peter Thiel từng chỉ ra rằng, những người tạo ra đột phá thực sự thường là những người dám đi ngược lại xu hướng. Việc lặp lại những thành công sẵn có từ 1 đến N tương đối an toàn, nhưng để tạo ra điều hoàn toàn mới. Hay từ 0 đến 1 luôn bắt đầu bằng sự khác biệt, thậm chí là sự không đồng thuận với số đông.
Độc lập và có chính kiến.
Điều này cũng thể hiện rất rõ trong cách trẻ chơi. Khi xếp hình, một số trẻ không làm theo hướng dẫn hay tham gia vào “công trình chung” của các bạn, mà kiên trì xây một “ngôi nhà kỳ lạ” của riêng mình. Việc trẻ khăng khăng chơi theo cách mình muốn cho thấy ý thức bản thân mạnh mẽ và nhu cầu được làm chủ lựa chọn.
Vì vậy, việc nuôi dạy một đứa trẻ có xu hướng “đi ngược lại số đông” không nên là quá trình mài nhẵn cá tính hay ép buộc con phải giống người khác. Ngược lại, điều cần thiết là tạo không gian an toàn để con được thử nghiệm sự khác biệt, được đi theo con đường riêng mà vẫn trong những giới hạn hợp lý.
Chẳng hạn, nếu trẻ nhất quyết mặc một bộ trang phục“kỳ lạ”, bố mẹ có thể cho con thử miễn là phù hợp với hoàn cảnh. Đồng thời, hãy thống nhất rõ ràng: “Bố mẹ tôn trọng lựa chọn, nhưng con cũng cần chịu trách nhiệm cho lựa chọn đó.”
Thích tháo rời mọi thứ
Bố mẹ có thể nhận thấy bộ điều khiển bị tháo tung, đồng hồ báo thức vỡ vụn, món đồ chơi mới mua chưa bao lâu đã nằm rải rác khắp sàn… Không khó hiểu khi nhiều bậc phụ huynh cảm thấy “tăng xông” trước khung cảnh ấy.
Nhưng trước khi vội vàng gắn cho con cái nhãn “phá phách”, hãy thử nhìn mọi việc từ một góc độ khác. Trẻ tháo rời đồ vật thường xuất phát vì sự tò mò đang lớn dần. Trẻ muốn biết vì sao đồng hồ phát ra tiếng tích tắc, vì sao chiếc xe có thể chuyển động, và điều gì ẩn bên trong những vật quen thuộc hàng ngày. Bằng cách tự tay tháo dỡ, trẻ đang học cách hiểu cấu trúc và nguyên lý vận hành của đồ vật.
Những hành động tưởng như “phá hoại” ấy thực chất là chuỗi thí nghiệm khám phá có chủ đích. Mỗi lần tháo rời là một lần trẻ đặt câu hỏi, quan sát, thử nghiệm và ghi nhớ. Ngăn cản đột ngột quá trình này có nghĩa đóng sập cánh cửa khám phá ngay trước mắt con.
Thích tháo rời mọi thứ.
Cách ứng xử khôn ngoan với những “nhà thám hiểm nhí” là dẫn dắt:
Thiết lập không gian an toàn: Thỏa thuận rõ ràng với con những đồ vật cũ, linh kiện hỏng được phép tháo rời và những vật có giá trị tuyệt đối không đụng đến. Thậm chí, bố mẹ cùng con tạo ra một “góc thí nghiệm” riêng để thỏa sức khám phá.
Nâng cấp thử thách: Hãy gợi mở những câu hỏi như: “Con có thể lắp lại được không?” hoặc “Từ những bộ phận này, con nghĩ mình tạo ra được gì mới?”
Bổ sung nguồn cảm hứng: Khi thấy trẻ có hứng thú rõ rệt với cơ khí hay điện tử, hãy hỗ trợ bằng sách khoa học phổ thông, video tài liệu hoặc bộ đồ chơi lắp ráp phù hợp để nuôi dưỡng đam mê lâu dài.
Khi sự tò mò nguyên sơ của trẻ được chuyển hóa thành năng lực khám phá và sáng tạo có định hướng, những ý tưởng táo bạo trong tâm trí trẻ sẽ có cơ hội trở thành giá trị thực sự trong tương lai.
