Nhờ hình dáng độc đáo như bàn tay Phật xòe ra che chở, cùng hương thơm dịu nhẹ, loại quả này nằm trong nhóm loại quả cúng Tết được săn đón nhất. Bên cạnh đó, nó còn biểu tượng tâm linh gắn với ước mong bình an, may mắn và sung túc.
Được xem là loại quả trên bàn thờ không thể thiếu trong nhiều gia đình Việt mỗi dịp Tết đến, quả phật thủ từ lâu đã gắn liền với hình ảnh của mùa xuân.
Phật thủ vốn có nguồn gốc từ họ cam chanh, được trồng nhiều ở các vùng đất bãi ven sông, nơi đất tơi xốp, thoát nước tốt. Trước đây, phật thủ chỉ xuất hiện lác đác trong vườn nhà, trồng để dùng trong những dịp lễ, rằm hoặc Tết. Tuy nhiên, khi đời sống người dân ngày càng khá lên, nhu cầu bày biện mâm ngũ quả cũng được chăm chút hơn, phật thủ dần bước ra thị trường với vị thế của một loại quả “cao cấp” dành riêng cho dịp Tết.
Không giống nhiều loại trái cây khác bán theo cân, phật thủ thường được bán theo quả, thậm chí theo “dáng”. Quả càng nhiều ngón, ngón xòe đều, ôm trọn phần cuống, màu vàng tươi, mùi thơm rõ thì giá càng cao. Chính sự khắt khe trong cách chọn này khiến phật thủ đẹp luôn rơi vào tình trạng khan hiếm, nhất là những ngày cận Tết.
Quả phật thủ được xem như là biểu tượng của bàn tay phật, ôm ấp và bảo bọc họ tránh khỏi những điều không tốt, mang lại may mắn, thuận lợi, như ý.
Theo nhiều nhà vườn, phật thủ có thể thu hoạch quanh năm, nhưng vụ chính - cũng là vụ mang lại lợi nhuận cao nhất là rơi vào tháng 12, những ngày cận Tết Nguyên đán. Đây là thời điểm nhu cầu thị trường tăng mạnh, thương lái và khách lẻ tìm đến tận vườn để chọn quả đẹp. Không ít vườn phật thủ phải treo bảng “đã có người đặt cọc” từ rất sớm, bởi chỉ cần chậm tay là hết hàng.
Giá phật thủ ngày thường đã ở mức khá cao so với mặt bằng chung của trái cây, nhưng khi bước vào cao điểm Tết, giá còn tăng mạnh. Phật thủ loại phổ thông thường có giá từ vài chục nghìn đến hơn 100.000 đồng/quả.
Với những trái đẹp, dáng chuẩn để trưng mâm, giá có thể lên tới 500.000 đồng/kg, trung bình khoảng 300.000 - 600.000 đồng/ cặp. Thậm chí, những quả độc lạ, nhiều ngón, được tuyển chọn kỹ càng có giá cao hơn nhưng vẫn “đắt khách”. Bởi với nhiều người, phật thủ không chỉ là trái cây, mà là loại quả cúng Tết mang ý nghĩa tinh thần, sẵn sàng chi tiền để có được sự an tâm đầu năm.
Để có được những trái phật thủ đẹp đúng dịp Tết, người trồng phải tính toán rất kỹ từ khâu ra hoa, đậu quả cho tới quá trình nuôi trái. Phật thủ không khó trồng nhưng lại “khó chiều” nếu muốn đạt dáng đẹp. Cây cần được tỉa cành thường xuyên để tập trung dinh dưỡng nuôi quả. Khi quả hình thành, người trồng phải theo dõi sát sao, tránh để sâu bệnh làm hỏng dáng hoặc trầy xước vỏ, bởi chỉ một vết xước nhỏ cũng có thể khiến giá trị quả giảm đi đáng kể.
Nhiều nông dân chia sẻ, trồng phật thủ giống như “làm nghề thủ công”. Mỗi quả là một sản phẩm cần sự chăm chút tỉ mỉ. Có những vườn phải dùng dây cố định để định hướng ngón tay của quả, giúp quả phát triển cân đối, đẹp mắt. Bù lại, nếu thành công, lợi nhuận mang về rất xứng đáng.
Phật thủ là cây khó trồng, đòi hỏi nhiều kinh nghiệm và theo dõi sát sao để chăm bón.
Kỹ thuật trồng phật thủ đòi hỏi sự tỉ mỉ, tập trung vào việc chọn đất tơi xốp, đủ nắng, thoát nước tốt, bón phân cân đối (tránh đạm cao khi nuôi trái) và phòng trừ sâu bệnh.
Phật thủ phù hợp với vùng khí hậu mát, nhiệt độ ổn định, ưa sáng mạnh nên cần trồng ở nơi có ánh nắng trực xạ. Đất trồng lý tưởng là đất chua nhẹ, tơi xốp, thoát nước tốt, độ pH dao động từ 5,5–6,5.
Phật thủ có thể trồng bằng phương pháp giâm cành hoặc trồng cây con. Khi trồng cây con, cần đào hố vừa phải, đặt bầu cây ngay ngắn, lấp đất chặt và cắm cọc cố định để cây không bị nghiêng đổ. Với giâm cành, khoảng cách trồng ban đầu nên thưa, sau 4-5 tháng khi cây cao khoảng 1m thì đánh chuyển trồng cố định với mật độ hợp lý để cây phát triển tán.
Trong quá trình chăm sóc, phật thủ cần được tưới nước phù hợp theo mùa, tránh úng vào mùa mưa và hạn chế tưới giữa trưa nắng. Sau khoảng một năm, người trồng có thể xử lý cho cây ra hoa, đậu quả bằng cách bón kali kết hợp phun thuốc kích thích ra hoa đúng thời điểm, giúp quả chín đồng loạt vào dịp Tết.
Không ít hộ gia đình đã gắn bó với cây phật thủ hàng chục năm. Từ vài sào đất ban đầu, họ mở rộng dần diện tích, biến phật thủ thành cây trồng chủ lực. Có gia đình mỗi năm thu hàng trăm triệu đồng, thậm chí cao hơn, nhờ bán phật thủ dịp Tết.
Ngoài việc bán quả tươi, nhiều nhà vườn còn phát triển thêm các dịch vụ ăn theo như bán phật thủ cảnh trồng trong chậu, cho khách tham quan chụp ảnh vườn phật thủ dịp cận Tết, hay tư vấn chọn quả đẹp để trưng lâu ngày. Nhờ đó, giá trị kinh tế của cây phật thủ được nâng lên đáng kể, tạo thêm việc làm cho lao động địa phương trong mùa cao điểm.
Theo chia sẻ từ hộ trồng phật thủ lâu năm cho biết, do đặc tính cây kén đất trồng, khó chăm sóc nên giá bán luôn duy trì ở mức tương đối cao 40.000 - 60.000 đồng/quả. Trung bình 1ha đất trồng phật thủ, người nông dân có thể bỏ tui 100-200 triệu đồng/năm.
Lý giải sức hút bền bỉ của phật thủ, nhiều người cho rằng yếu tố quan trọng nhất nằm ở ý nghĩa tâm linh. Trong quan niệm dân gian, phật thủ tượng trưng cho bàn tay Phật ban phúc, mang lại bình an, sức khỏe và may mắn cho gia đình.
Vì vậy, việc đặt phật thủ ở vị trí trang trọng trên bàn thờ hay mâm ngũ quả đầu năm được xem như một lời cầu chúc cho năm mới suôn sẻ. Chính niềm tin ấy khiến phật thủ luôn giữ vững vị trí là loại quả trên bàn thờ được ưu ái mỗi dịp Tết đến.
Phật thủ là loại quả thường hay xuất hiện trên bàn thờ vào những dịp lễ, Tết.
Thực tế cho thấy, trồng phật thủ không chỉ mang lại thu nhập cao mà còn khá phù hợp với điều kiện canh tác của nhiều vùng nông thôn. Cây không đòi hỏi quá nhiều nước, ít sâu bệnh hơn một số loại cây ăn quả khác, chi phí đầu tư ban đầu không quá lớn. Quan trọng nhất là người trồng phải nắm vững kỹ thuật và kiên nhẫn, bởi phật thủ là cây “ăn công chăm” nhiều hơn ăn phân.
Từ một loại cây trồng mang tính tâm linh, phật thủ ngày nay đã trở thành “cây làm giàu” cho nhiều nông dân. Mỗi độ Tết đến, khi thị trường sôi động, những vườn phật thủ lại tất bật thu hái, đóng gói, giao hàng giúp nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống.
