Từng chỉ xuất hiện lặng lẽ trong góc vườn nhưng từ khi nhìn thấy được giá trị kinh tế, khi trồng không tốn nhiều công chăm sóc, giống cây chanh này đã và đang trở thành giống cây chủ lực, giúp nhiều hộ dân đổi đời, mở ra hướng đi mới trong canh tác nông nghiệp.
Trước đây, chanh thường chỉ được trồng xen canh trong vườn nhà, ven bờ ao hoặc dọc lối đi, chủ yếu phục vụ nhu cầu sinh hoạt. Tuy nhiên, sự xuất hiện của giống chanh tứ quý - loại chanh có khả năng ra hoa, kết trái quanh năm đã làm thay đổi cách nhìn của nông dân về giá trị kinh tế của loại cây này.
Theo nhiều hộ trồng, ưu điểm lớn nhất của chanh tứ quý là thời gian cho thu hoạch ngắn. Chỉ sau khoảng 8-10 tháng trồng, cây đã bắt đầu bói quả và có thể thu hái liên tục nhiều đợt trong năm. So với nhiều loại cây ăn quả phải chờ 3-5 năm mới cho thu hoạch ổn định, chanh tứ quý giúp nông dân quay vòng vốn nhanh hơn, giảm áp lực tài chính trong giai đoạn đầu tư ban đầu.
Chanh tứ quý (hay còn gọi là chanh không hạt) là giống chanh có nguồn gốc từ Mỹ, nổi bật với đặc điểm cho trái quanh năm (bốn mùa) và thường không hạt. Đây là giống chanh khỏe, sinh trưởng nhanh, vỏ mỏng, mọng nước, vị chua thanh, rất được ưa chuộng tại Việt Nam
Không chỉ cho thu sớm, giống chanh này còn nổi bật bởi khả năng sai quả. Trong điều kiện chăm sóc tốt, mỗi cây có thể cho hàng trăm quả mỗi vụ, quả to, vỏ mỏng, nhiều nước, mùi thơm đậm và hàm lượng vitamin C cao - yếu tố giúp chanh tứ quý luôn có chỗ đứng trên thị trường.
Tại nhiều vùng trồng chanh tập trung ở khu vực miền Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, mô hình trồng chanh tứ quý đang mang lại nguồn thu ổn định cho người dân. Với mật độ trồng hợp lý, mỗi hecta chanh tứ quý có thể đạt sản lượng hàng chục tấn quả mỗi năm.
Để đạt hiệu quả, khâu gieo trồng cần chọn cây giống khỏe, rễ phát triển tốt, trồng trên đất tơi xốp, thoát nước. Sau khi trồng, cần tưới nước đều để giữ ẩm, đặc biệt trong giai đoạn cây bén rễ và ra hoa. Việc bón phân nên thực hiện định kỳ, kết hợp phân hữu cơ và vô cơ theo từng giai đoạn sinh trưởng. Đồng thời, cắt tỉa cành hợp lý giúp cây thông thoáng, hạn chế sâu bệnh và duy trì năng suất ổn định.
Khi chanh ra hoa, người nông dân che chắn kỹ, giữ ẩm thường xuyên trong mùa khô để chanh tứ quý đạt sản lượng cao nhất.
Giá chanh trên thị trường dù có biến động theo mùa nhưng nhìn chung vẫn ở mức khá ổn định, đặc biệt vào những thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng cao như mùa nắng nóng, dịp lễ Tết hoặc khi các cơ sở chế biến, nhà hàng tăng mạnh nhu cầu sử dụng.
Nhiều hộ nông dân cho biết, sau khi trừ chi phí giống, phân bón, công chăm sóc, mô hình trồng chanh tứ quý vẫn mang lại lợi nhuận cao hơn so với một số loại cây ăn quả truyền thống. Đặc biệt, những hộ biết áp dụng kỹ thuật canh tác an toàn, giảm thuốc bảo vệ thực vật, hoặc liên kết tiêu thụ theo chuỗi giá trị còn có thu nhập vượt trội.
Trung bình 1ha đất có thể trồng từ 1200-1.700 cây, sản lượng bình quân 10 - 12 tấn quả/năm. Về hiệu quả kinh tế, với giá bán từ 12.000 - 20.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí đầu tư, mô hình mang lại thu nhập hơn 100-200 triệu đồng/năm.
Một trong những lý do khiến chanh tứ quý được nông dân lựa chọn là khả năng thích nghi tốt với nhiều điều kiện thổ nhưỡng khác nhau. Cây có thể trồng trên đất vườn tạp, đất pha cát hoặc đất phù sa, miễn là thoát nước tốt. So với các giống cây ăn quả “khó tính”, chanh tứ quý không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp, phù hợp với cả những hộ nông dân quy mô nhỏ.
Bên cạnh đó, cây ít sâu bệnh nghiêm trọng, khả năng phục hồi tốt sau thu hoạch. Nếu được cắt tỉa hợp lý và bón phân đúng thời điểm, cây có thể duy trì năng suất ổn định trong nhiều năm. Điều này giúp nông dân tiết kiệm chi phí chăm sóc và giảm rủi ro trong quá trình sản xuất.
Chanh tứ quý giá bán tại vườn từ 10.000-20.000 đồng/kg, lúc cao điểm vào mùa nắng nóng, giá chanh có thể lên đến 30.000-40.000 đồng/kg. Chỉ cần nhìn trái nào vỏ căng mọng, có màu xanh sáng tức là chanh đã đến lúc thu hoạch.
Ngoài thị trường tiêu thụ quả tươi, chanh tứ quý còn được các cơ sở chế biến sử dụng để sản xuất nước cốt chanh, tinh dầu, đồ uống giải khát và nhiều sản phẩm thực phẩm khác. Hàm lượng vitamin C cao cùng hương vị đặc trưng khiến chanh tứ quý được đánh giá cao về giá trị dinh dưỡng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng chú trọng sức khỏe.
Một số hộ nông dân đã mạnh dạn đầu tư thêm khâu sơ chế, đóng gói hoặc liên kết với hợp tác xã để nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ đó, chanh không chỉ bán theo cân tại vườn mà còn có thể tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch hoặc chợ đầu mối lớn.
Thực tế cho thấy, việc chuyển đổi sang trồng chanh tứ quý không chỉ giúp nhiều hộ nông dân cải thiện thu nhập mà còn góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng tại địa phương. Trong bối cảnh đất sản xuất ngày càng thu hẹp, mô hình cây trồng cho thu hoạch nhanh, giá trị kinh tế cao và ít rủi ro như chanh tứ quý được xem là lựa chọn phù hợp.
Từ một loại cây quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, chanh tứ quý đang trở thành giống cây trồng chủ lực của nhiều hộ nông dân. Với thời gian thu hoạch ngắn, khả năng cho trái quanh năm và đầu ra tương đối ổn định, giống cây này không chỉ mang lại nguồn thu đáng kể mà còn mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp.
