Cứ Tết đến xuân về, nghề này lại có cơ hội “hốt bạc” khi khách hàng nườm nượp chờ đợi, có khi phải đặt trước mới có chỗ. Công việc tưởng chừng đơn giản này lại đòi hỏi tay nghề cao, vì sơ suất có thể “trả giá” đắt.
Khi Tết Nguyên đán cận kề, không khí sum vầy lan tỏa khắp các làng quê và phố thị, cũng là lúc nhiều nghề thời vụ bước vào mùa làm ăn nhộn nhịp nhất trong năm. Bên cạnh những công việc quen thuộc như gói bánh chưng, làm mứt hay trông coi hoa Tết, có một nghề lặng lẽ nhưng luôn “đắt khách” mỗi độ xuân về chính là nghề đánh lư đồng.
Tuy không được quan tâm quá nhiều nhưng với những người gắn bó lâu năm, đây lại là công việc mang về nguồn thu đáng kể, thậm chí được ví là “mùa hốt bạc” chỉ trong vài tuần ngắn ngủi trước Tết.
Nghề đánh lư đồng là nghề chỉ xuất hiện nhiều vào mỗi dịp Tết, mang lại thu nhập rủng rỉnh cho những người thợ lành nghề.
Trong đời sống văn hóa của người Việt, lư đồng không đơn thuần là vật trang trí. Đó là đồ thờ cúng linh thiêng, gắn với không gian tâm linh của mỗi gia đình, thể hiện sự trang trọng, thành kính đối với tổ tiên. Sau một năm dài, dưới tác động của khói nhang, thời tiết và bụi bặm, lư đồng thường xỉn màu, bám muội đen, mất đi vẻ sáng bóng ban đầu. Chính vì vậy, trước thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới, nhu cầu làm mới bộ đồ thờ tăng mạnh, kéo theo sự “lên ngôi” của nghề đánh lư đồng.
Khác với suy nghĩ của nhiều người, đánh lư đồng không phải chỉ đơn giản là lau chùi hay đánh bóng qua loa. Đây là công việc đòi hỏi kỹ thuật, kinh nghiệm và sự tỉ mỉ cao.
Tùy vào chất liệu đồng, mức độ oxy hóa và kiểu dáng hoa văn, người thợ phải lựa chọn cách xử lý khác nhau. Nếu làm quá tay, lư đồng có thể bị mòn, mất chi tiết; nếu làm chưa tới, bề mặt vẫn xỉn màu, không đạt yêu cầu. Chính vì thế, nghề này thường chỉ do những người "lành nghề” đảm nhận, ít khi giao cho thợ mới, ít kinh nghiệm.
Được biết lư đồng rất đa dạng, từ kích cỡ, số món, độ tinh xảo, tuổi đời, từ hàng thủ công truyền thống cho tới hàng công nghiệp nên công sức bỏ ra cũng khác nhau, độ rủi ro cũng rất cao.
Quy trình đánh lư đồng thường được thực hiện theo các công đoạn, đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ để vừa làm sạch, vừa giữ được thần sắc cổ kính vốn có của đồ đồng.
Trước hết là công đoạn tháo lắp. Người thợ cẩn thận tháo rời từng bộ phận của lư đồng như nắp, thân, chân đế, tai lư… Việc tháo rời giúp quá trình làm sạch và đánh bóng được đồng đều, tránh bỏ sót các chi tiết nhỏ, khe rãnh hay hoa văn chạm khắc.
Tiếp đến là làm sạch bề mặt. Lớp keo cũ, bụi bẩn, mảng ô xy hóa bám lâu ngày sẽ được xả bỏ. Tùy tình trạng lư đồng, thợ có thể sử dụng hóa chất chuyên dụng hoặc các hỗn hợp tự nhiên như giấm, muối, baking soda để tẩy rửa. Công đoạn này yêu cầu sự khéo léo để làm sạch mà không làm mòn hoa văn hay ảnh hưởng đến chất liệu đồng.
Sau khi bề mặt đã sạch, lư đồng bước vào khâu đánh bóng. Người thợ dùng máy đánh bóng kết hợp bánh nhám, bánh nỉ để chà xát, làm mịn toàn bộ bề mặt và tạo độ sáng ban đầu. Ở giai đoạn cuối, lơ đánh bóng được sử dụng nhằm tạo độ bóng sâu, cho bề mặt đồng ánh lên như gương nhưng vẫn giữ được nét trầm cổ đặc trưng.
Trước khi bàn giao, người thợ kiểm tra tổng thể độ bóng, màu sắc và độ chắc chắn, đảm bảo lư đồng đạt yêu cầu thẩm mỹ và sử dụng lâu bền.
Những ngày giáp Tết, từ sáng sớm đến tối muộn, các điểm nhận đánh lư đồng luôn trong tình trạng quá tải. Lư lớn, lư nhỏ, chân nến, đỉnh đồng… được xếp thành từng hàng dài chờ đến lượt “lột xác”.
Có nơi, khách phải đặt lịch trước cả tuần, thậm chí chấp nhận gửi đồ từ rất sớm để kịp mang về thờ cúng đúng dịp. Nhiều gia đình coi việc đánh lại lư đồng là khâu quan trọng trong quá trình dọn dẹp nhà cửa cuối năm, bởi bộ đồ thờ sáng bóng được xem như lời cầu mong cho một năm mới hanh thông, đủ đầy.
Thu nhập từ nghề đánh lư đồng cũng vì thế mà tăng vọt vào dịp cuối năm. Mỗi bộ lư đồng có giá làm lại từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng, tùy kích thước và độ phức tạp. Với những người làm nghề lâu năm, mỗi ngày có thể nhận xử lý hàng chục bộ, thu về khoản tiền không nhỏ chỉ trong vài tuần cao điểm.
Đi kèm với thu nhập là cường độ lao động cao và những rủi ro nghề nghiệp. Đánh lư đồng thường phải sử dụng các loại hóa chất, bột đánh bóng và máy móc chuyên dụng. Nếu không có đồ bảo hộ, người thợ dễ gặp các vấn đề về da, hô hấp...
Chưa kể, việc tiếp xúc liên tục với bụi kim loại và mùi hóa chất trong thời gian dài cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe. Vì vậy, dù mang lại nguồn thu tốt, nghề này không phải ai cũng theo được lâu dài.
Điều đặc biệt ở nghề đánh lư đồng là tính thời vụ rất rõ rệt. Sau Tết, nhu cầu giảm mạnh, nhiều người lại quay về với công việc chính khác như buôn bán nhỏ, làm nông hoặc các nghề thủ công truyền thống. Chỉ đến khoảng tháng Chạp, khi không khí Tết bắt đầu rộn ràng, họ mới “tái xuất”, mang theo dụng cụ và kinh nghiệm đã tích lũy qua nhiều năm. Chính tính chất này khiến nghề "khoác áo mời cho báu vật" trở nên vừa quen vừa lạ, tồn tại âm thầm nhưng bền bỉ trong đời sống.
Ở góc độ văn hóa, nghề đánh lư đồng không chỉ là dịch vụ kiếm tiền mà còn góp phần gìn giữ giá trị truyền thống. Việc chăm chút, làm mới đồ thờ thể hiện sự trân trọng của người Việt đối với không gian tâm linh gia đình. Những bộ lư đồng sáng bóng, hoa văn rõ nét sau khi được đánh lại không chỉ đẹp về hình thức mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng hiện đại, nhiều đồ thờ mới với chất liệu công nghiệp ra đời, nhưng lư đồng truyền thống vẫn giữ được chỗ đứng riêng. Cùng với đó, nghề đánh lư đồng tiếp tục tồn tại như một mắt xích không thể thiếu mỗi dịp Tết đến xuân về. Dù không hào nhoáng, không được gọi tên rầm rộ, nhưng đây vẫn là nghề “cứ tới Tết là hốt bạc”, phản ánh rõ nét nhịp sống, nhu cầu và chiều sâu văn hóa của người Việt trong khoảnh khắc quan trọng nhất năm.
