Loại quả này được ví như "cherry Việt Nam", khi chín có màu đỏ thẫm, róc hạt, ăn giòn ngọt, được nhiều người tìm mua để thưởng thức mỗi khi đến mùa.
Theo bảng xếp hạng 20 loại trái cây có lợi cho sức khỏe do một trang web ẩm thực uy tín của Anh bình chọn, quả mận đứng ở vị trí thứ 16. Đây là loại quả đặc trưng của các tỉnh miền núi phía Bắc, thường vào mùa rộ trong khoảng tháng 5–6 hằng năm.
Mận rất đa dạng về chủng loại như mận hậu, mận róc hạt, mận Tam Hoa, mận Tả Van, mận tím, mận cơm… Mỗi giống lại có hương vị riêng và mức giá khác nhau. Nổi bật trong số này là mận Pu Nhi được trồng ở đồi núi Pu Nhi của tỉnh Sơn La.
Pu Nhi có địa thế núi cao, đất vàng pha đá, giàu khoáng nhưng khô hạn quanh năm. Cùng với khí hậu nóng ẩm đặc trưng của vùng Tây Bắc, những điều kiện tưởng chừng bất lợi ấy lại tạo nên chất lượng mận khác biệt. Trái mận Pu Nhi không quá to, nhưng vỏ mỏng, quả cứng, giòn và róc hạt. Khi chín, mận có màu đỏ thẫm bắt mắt, bên ngoài được phủ một lớp phấn trắng tự nhiên rất đẹp mắt.
Người dân địa phương cho biết, những quả mận Pu Nhi ngon nhất thường được hái từ những gốc mận trồng lâu năm. Cây càng già, sinh trưởng càng chậm thì trái càng nhỏ nhưng độ ngọt lại đậm đà hơn. Khi còn xanh, mận có vị chua dịu, không hề chát hay gắt cổ. Đến lúc chín rộ, mận chuyển sang màu đỏ sẫm, ăn giòn, ngọt lịm, hậu vị thơm rất rõ và lưu lâu nơi đầu lưỡi.
Về hình dáng, mận Pu Nhi khá giống mận hậu Mộc Châu, tuy nhiên nếu mận hậu thường có vỏ đỏ tươi thì mận Pu Nhi lại mang sắc đỏ thẫm, vỏ mỏng hơn rõ rệt. Khi cắt đôi quả mận Pu Nhi, phần ruột bên trong có màu đỏ rực, mọng nước và hạt tách rời, rất tiện khi ăn. Chính yếu tố đẹp cả hình thức lẫn hương vị này khiến mận Pu Nhi luôn được ưa chuộng trên thị trường mỗi khi đến mùa.
Không chỉ ngon, mận Pu Nhi còn hiếm. Theo người trồng mận trên núi Pu Nhi, loại mận này chỉ sinh trưởng tốt ở khu vực núi cao đặc thù, không phổ biến như mận hậu hay mận Tam Hoa. Sản lượng mỗi năm không nhiều, lại phải tuyển chọn kỹ mới có được những lô mận chất lượng cao. Vì thế, mận Pu Nhi vào mùa thường được săn mua rất sớm, thậm chí nhiều khách phải đặt trước mới có hàng.
Cây mận Pu Nhi là cây lâu năm, hoàn toàn dựa vào điều kiện tự nhiên. Bà con nơi đây vẫn giữ cách canh tác truyền thống: không thúc phân hóa học, không ép trái, để cây tự lớn, tự ra hoa, đậu quả nhờ “ông trời”. Do vậy, mận phát triển chậm, trái thưa nhưng bù lại chất lượng vượt trội, giữ được vị nguyên bản của núi rừng.
Mùa thu hoạch mận Pu Nhi rất ngắn, chỉ kéo dài khoảng 20 ngày và không phải năm nào cũng được mùa. Đây là lý do đặc sản này càng trở nên khó tìm so với các loại mận phổ biến khác. Giá mận Pu Nhi tại vườn thường dao động từ 80.000 – 90.000 đồng/kg. Khi vận chuyển về Hà Nội và một số tỉnh thành khác, giá có thể lên tới 100.000 – 150.000 đồng/kg nhưng vẫn luôn “cháy hàng”.
