Cam bù Hà Tĩnh chín rộ vào đúng thời điểm Tết Nguyên đán, nhiều người tìm mua về bày mâm ngũ quả hay làm quà cho người thân, giá lên tới 100.000 đồng/kg.
Trong danh sách 20 trái cây tốt nhất cho sức khỏe do một trang web ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, quả cam xếp ở vị trí thứ 13. Viêt Nam có nhiều giống cam, nhưng nổi tiếng hơn cả là giống cam bù ở Hà Tĩnh.
Cứ mỗi độ cuối năm, khi tiết trời chuyển lạnh, những vườn cam bù ở Hà Tĩnh lại bước vào mùa thu hoạch rộn ràng. Cam bù không chỉ là một loại trái cây đặc sản mà còn được xem như “linh hồn” của mùa xuân Hà Tĩnh, mang theo lời chúc sung túc, đủ đầy trong năm mới.
Mùa cam bù bắt đầu từ đầu tháng 12 âm lịch và kéo dài qua Tết Nguyên đán. Đây cũng là thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh nhất trong năm. Những ngày giáp Tết, khắp các vườn cam đâu đâu cũng thấy sắc vàng óng ánh nổi bật giữa nền lá xanh. Quả chín có màu vàng đậm bắt mắt, một số quả pha vàng xanh nếu chưa chín hẳn.
Cam bù được người dân Hà Tĩnh ưa chuộng để bày lên mâm ngũ quả, thắp hương trên bàn thờ gia tiên hoặc làm quà biếu đầu xuân. Theo quan niệm dân gian, quả cam tròn đầy, căng mọng tượng trưng cho sự viên mãn, no đủ và may mắn. Chính vì thế, mỗi dịp Tết đến, cam bù gần như trở thành sản vật không thể thiếu trong nhiều gia đình địa phương. Những chùm cam còn nguyên cuống và lá xanh mướt lại càng được ưa thích bởi giữ được vẻ tươi mới, mang ý nghĩa lộc xuân tròn đầy.
Để có được những trái cam chất lượng phục vụ thị trường Tết, người trồng phải đầu tư công sức suốt nhiều năm. Cam bù thường được trồng bằng phân chuồng, chăm sóc hoàn toàn theo hướng truyền thống, đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn. Một cây phải mất khoảng 4 năm mới bắt đầu cho quả, và tuổi thọ trung bình từ 10–15 năm, nếu chăm sóc tốt có thể khai thác trên 20 năm. Mỗi cây cao khoảng 2 mét, trung bình cho 100 quả, có cây đạt gần 200 quả.
Vào mùa quả, cành cam trĩu nặng, người dân phải chống cọc tre quanh tán để tránh quả sà xuống mặt đất. Việc tỉa cành, bón phân, giữ ẩm đều phải tuân thủ đúng kỹ thuật bởi cam bù chỉ cho một vụ duy nhất trong năm và lại trùng đúng dịp Tết. Nếu lơ là khâu chăm sóc, cả mùa vụ có thể bị ảnh hưởng.
Khâu thu hoạch cũng không hề đơn giản. Để giữ quả còn tươi nguyên cuống và lá – yếu tố quyết định giá bán cao vào dịp Tết – người hái phải dùng kéo cắt cẩn thận từng quả một. Mỗi quả cam bù trung bình nặng khoảng 0,3kg, có những quả lên tới hơn 0,7kg. Tại vườn, giá thu mua khoảng 60.000 đồng/kg; khi ra chợ Tết, giá dao động từ 70.000 đến 100.000 đồng/kg tùy mẫu mã và thời điểm.
Điểm làm nên thương hiệu cam bù Hà Tĩnh chính là vị ngọt thanh đặc trưng. Cam không ngọt gắt mà dịu dàng, xen lẫn chút chua nhẹ rất dễ chịu. Múi cam mọng nước, tép dày, thơm thoảng hương tinh dầu từ lớp vỏ dày bên ngoài.
Không chỉ là thức quả ngon, cam bù còn góp phần mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương mỗi dịp cuối năm. Thương lái thường vào tận vườn thu mua số lượng lớn để phân phối đi nhiều tỉnh, thành. Nhờ vậy, danh tiếng cam bù Hà Tĩnh ngày càng được biết đến rộng rãi, trở thành niềm tự hào của vùng đất này.
