Từng chỉ mọc hoang ở các khu rừng vùng cao, ai thích thì hái ăn chơi lúc đi nương rẫy, me rừng nay bất ngờ “lên đời”, trở thành món đặc sản được săn lùng khắp các chợ mạng. Không chỉ gây tò mò bởi vị “khổ trước sướng sau” độc đáo, loại quả này còn được đánh giá giàu vitamin C vượt trội, có giá bán lên tới nửa triệu đồng/kg mà vẫn đắt hàng và còn có thể xuất khẩu, tạo lợi nhuận lớn.
Nếu như vài năm trước, me rừng vẫn là cái tên xa lạ với nhiều người thành thị thì nay, loại quả này đã xuất hiện dày đặc trên các hội nhóm ẩm thực, chợ online và được giới thiệu như một món ăn chơi, có vị chua thanh đặc trưng. Từ cái tên đến hương vị, me rừng đã làm nhiều thực khách tò mò, sẵn sàng chi tiền cao để mua về thưởng thức hoặc làm quà.
Hiện trên thị trường có hai loại me rừng phổ biến: Loại quả xanh, kích thước nhỏ, vị chua chát đậm và loại quả to hơn, khi ngả vàng nâu thì vị chua dịu và có hậu ngọt nhẹ.
Me rừng, còn được gọi là chùm ruột núi, vốn mọc hoang nhiều ở các khu rừng, nương rẫy vùng núi phía Bắc, Tây Nguyên hay dọc dãy Trường Sơn. Cây cao khoảng 5-7m, lá nhỏ xếp dày, thoạt nhìn rất giống lá me ta quen thuộc. Mỗi năm, cây ra hoa vào khoảng tháng 3-4, kết trái từ tháng 4-5 và chín rộ vào khoảng tháng 8-9.
Quả me rừng chỉ to bằng đầu ngón tay, hình cầu, vỏ xanh mọng. Người dân vùng cao từ lâu đã quen với thứ quả này. Trong những ngày đi rừng, đi rẫy khát nước, họ chỉ cần hái vài quả me rừng ăn kèm ngụm nước suối là đủ tỉnh táo, đỡ mệt. Me rừng cũng thường được mang về trộn muối, thêm riềng, ớt rồi ngâm ăn dần, nấu canh chua, kho cá hay ngâm rượu.
Chính bởi quá quen thuộc nên trước đây, me rừng gần như không có giá trị kinh tế. Ai muốn ăn thì tự hái, thừa thì để rụng đầy gốc. Thế nhưng vài năm trở lại đây, khi xu hướng tìm kiếm đặc sản lạ, món ăn có nguồn gốc thiên nhiên lên ngôi thì me rừng bất ngờ được chú ý.
Điểm khiến cây me rừng từng mọc hoang giữa núi rừng nay trở thành đặc sản được săn lùng chính là hương vị rất riêng, được người dân bản địa gọi bằng cái tên mộc mạc: “khổ trước sướng sau”. Khi vừa chạm đầu lưỡi, quả me rừng mang theo vị chua, chát và hơi đắng, đủ để người ăn thoáng nhăn mặt. Thế nhưng chỉ ít giây sau, vị ngọt dịu lại lan dần nơi cuống họng, để lại cảm giác thanh nhẹ, lạ miệng và không thể cưỡng lại.
Trải nghiệm vị giác đối lập ấy khiến không ít người tò mò, đặc biệt là phụ nữ. Trên mạng xã hội, me rừng nhanh chóng trở thành cái tên quen thuộc qua những clip “ăn thử lần đầu”, hay các công thức me rừng dầm muối, me rừng lắc, ô mai me rừng tự làm tại nhà, vừa dân dã vừa hấp dẫn.
Không dừng lại ở việc ăn chơi, cây me rừng còn “lên đời” nhờ được chế biến đa dạng để phù hợp với thị hiếu người mua.
Me rừng tươi được chọn lọc kỹ, rửa sạch, đóng gói cẩn thận gửi về thành phố như một món lộc trời từ núi rừng. Một phần khác được ướp muối, phơi nắng nhiều ngày để làm ô mai, còn phổ biến nhất hiện nay là me rừng sấy khô, nghiền thành bột mịn dễ bảo quản và có thể pha nước uống hằng ngày.
Từ khi được thực khách săn lùng, giá trị kinh tế của loại quả từng bị bỏ quên này cũng tăng lên rõ rệt. Nếu trước kia người dân bán me rừng tươi ở chợ quê chỉ vài chục nghìn đồng mỗi kg thì nay, khi trở thành đặc sản, giá bán trên chợ mạng đã tăng gấp nhiều lần. Me rừng tươi được rao khoảng 100.000 đồng cho 3kg, ô mai me rừng dao động 100.000-180.000 đồng/kg, còn bột me rừng có nơi lên tới hơn 500.000 đồng/kg. Dù không rẻ, nhiều người bán vẫn cho biết hàng thường “cháy” vào mùa me chín, khách mua số lượng lớn một lúc để dùng dần hoặc làm quà tặng người thân.
Không chỉ là món ăn vặt lạ miệng, me rừng từ lâu còn được xem như một vị thuốc dân gian. Trong Đông y, quả me rừng có vị chua, ngọt, đắng, tính mát, thường được dùng nấu nước uống giải khát, hỗ trợ giảm khô miệng, đau họng, ho nhẹ.
Ô mai me rừng phơi khô được nhiều người ngậm khi khàn tiếng, rát cổ, trong khi dân gian cũng truyền nhau cách dùng me rừng hỗ trợ tiêu hóa, lợi tiểu hay giảm nóng trong. Các nghiên cứu hiện đại còn cho thấy me rừng chứa hàm lượng vitamin C rất cao, được đánh giá vượt trội so với nhiều loại trái cây quen thuộc, nhờ đó góp phần tăng sức đề kháng và hỗ trợ quá trình chuyển hóa trong cơ thể.
Đặc biệt, hàm lượng vitamin C trong 100g me rừng hơn 900mg, cao gấp gần 20 lần cam (chỉ 53mg vitamin C cho 100g). Bên cạnh đó, loại quả này còn được phát hiện là thực phẩm có hàm lượng chất chống oxy hóa cao, tốt cho sức khỏe.
Không chỉ được thực khách Việt ưa chuộng mà quả me rừng còn vươn ra thị trường quốc tế. Tại Ấn Độ, loại quả này được xem là “mật hoa của cuộc sống” trong y học cổ truyền, được dùng như nguồn vitamin C tự nhiên và chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau.
Nhu cầu lớn từ các thị trường châu Á đã góp phần nâng giá trị kinh tế của me rừng, biến thứ lộc trời từng mọc dại thành mặt hàng xuất khẩu tiềm năng.
Hành trình “đổi đời” của cây me rừng, từ thứ quà dân dã của núi rừng trở thành đặc sản được săn đón, đã góp phần đưa đặc sản Việt ghi dấu ấn trong lòng thực khách trong và ngoài nước. Nhờ hương vị “khổ trước sướng sau” độc đáo cùng những công dụng tốt cho sức khỏe, me rừng ngày càng khẳng định vị thế của một món lộc trời được thiên nhiên ban tặng, chinh phục cả những thực khách khó tính nhất.
