Hành động khi chăm con ban đêm khiến trẻ mất ngủ, não bộ chậm phát triển mà ít bố mẹ nhận ra

Bố mẹ nào cũng mong dành cho con những điều tốt đẹp, đặc biệt là giai đoạn sơ sinh. Trong những năm đầu đời, não bộ trẻ phát triển với tốc độ vượt bậc. Đặc biệt, khi trẻ ngủ sâu, não bộ bước vào “thời gian vàng” để hoàn thiện cấu trúc, củng cố trí nhớ và hình thành các kết nối thần kinh quan trọng.

Nếu giấc ngủ này thường xuyên bị làm gián đoạn, chất lượng phát triển trí tuệ bị ảnh hưởng, có nguy cơ chậm hơn so với bạn bè cùng lứa ngay từ giai đoạn khởi đầu.

Theo đó, trong quá trình chăm sóc con ban đêm, nhiều gia đình vô tình lặp lại những thói quen tưởng chừng vô hại, nhưng thực chất có thể gây tác động tiêu cực lâu dài. Dưới đây là 3 sai lầm phổ biến nhất mà bố mẹ cần đặc biệt lưu ý.

Lên lịch "báo thức" để ăn uống làm gián đoạn quá trình phục hồi sâu của não bộ

Nhiều bậc bố mẹ tuân thủ rất chặt chẽ nguyên tắc cho bé bú đúng mỗi ba tiếng. Thậm chí, khi thấy con đang ngủ say, vẫn nhẹ nhàng đánh thức bé dậy để cho bú, chỉ vì sợ con đói hoặc thiếu dinh dưỡng.

Xuất phát điểm của hành động từ việc bố mẹ lo bé không nhận đủ chất cần thiết cho sự phát triển. Thế nhưng, điều ít người nhận ra là chính lúc trẻ ngủ sâu là thời điểm hormone tăng trưởng được tiết ra mạnh mẽ nhất, đồng thời các tế bào thần kinh trong não bộ đang âm thầm hình thành và củng cố những kết nối quan trọng.

Việc thường xuyên đánh thức trẻ giữa giấc ngủ tạo ra tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn, khiến quá trình phục hồi và hoàn thiện của não bộ bị ngắt quãng. Điều này giống như khi bạn đang ghép một bức tranh phức tạp, vừa bắt đầu nhận ra quy luật thì có người bất ngờ xáo trộn tất cả các mảnh ghép, sẽ phải mất nhiều thời gian để làm lại từ đầu. Não bộ của trẻ cũng hoạt động theo cơ chế tương tự.

Những lần thức giấc không cần thiết này ảnh hưởng đến sự phát triển của bé, khiến cả mẹ và con đều thiếu ngủ kéo dài. Cảm giác chậm chạp, kém tập trung mà nhiều bà mẹ gặp phải sau sinh phần lớn cũng bắt nguồn từ việc ngủ không đủ và không sâu.

Vì vậy, trừ khi có chỉ định cụ thể từ bác sĩ, bố mẹ nên chú trọng giấc ngủ tự nhiên của trẻ. Khi bé ngủ yên và khỏe mạnh, hãy để con tiếp tục ngủ. Cơ thể trẻ có khả năng tự điều chỉnh rất tốt và bé sẽ tự thức dậy khi thật sự cần được ăn.

Bao bọc quá mức sẽ hạn chế quyền khám phá và cảm nhận thế giới

Khi trời trở lạnh hoặc để hạn chế phản xạ giật mình, nhiều bố mẹ có thói quen quấn em bé thật chặt như “quấn kén”. Cách này khiến bé trông yên ổn, ít cử động và dường như ngủ ngoan hơn.

Tuy nhiên, sự phát triển của não bộ không diễn ra trong trạng thái bị “cố định”. Trẻ sơ sinh khám phá thế giới chủ yếu thông qua các giác quan, và đôi bàn tay chính là “đôi mắt thứ hai” của trẻ. Mỗi lần chạm, nắm, xoa hay vung tay đều giúp bé cảm nhận nhiệt độ, độ mềm – cứng của sự vật, từ đó kích thích các vùng vỏ não liên quan đến nhận thức và vận động.

Trẻ mặc quần áo hoặc cách quấn quá bó quá chặt có thể chèn ép khoang ngực, ảnh hưởng đến nhịp thở và làm giảm lượng oxy cung cấp cho não. Trong khi đó, não bộ là cơ quan tiêu thụ oxy nhiều nhất của cơ thể, và việc thiếu oxy, dù ở mức độ nhẹ nhưng kéo dài, cũng có thể tác động tiêu cực đến quá trình phát triển.

Vì vậy, nếu cần quấn thêm quần áo, bố mẹ nên quấn vừa phải, chừa không gian để đôi bàn tay nhỏ được cử động tự nhiên. Tốt hơn nữa, có thể lựa chọn các loại túi ngủ dành cho trẻ sơ sinh, giữ ấm và an toàn, cho phép bé tự do khám phá thế giới bằng chính đôi tay của mình.

Để đèn ngủ bật suốt đêm đánh lừa "đồng hồ sinh học" melatonin

Để tiện cho việc bé bú hay thay tã vào ban đêm, nhiều gia đình thường để sẵn một chiếc đèn ngủ nhỏ trong phòng. Ánh sáng vàng dịu mang lại cảm giác ấm áp, giúp người lớn yên tâm hơn khi chăm sóc con.

Thế nhưng, với võng mạc và hệ thần kinh còn non nớt của trẻ sơ sinh, ngay cả nguồn sáng yếu cũng có thể trở thành một sự xâm nhập không cần thiết. Ánh sáng ban đêm làm ức chế quá trình tiết melatonin, hormone giữ vai trò then chốt trong việc điều hòa giấc ngủ, nhịp sinh học và đồng thời bảo vệ sự phát triển của não bộ.

Khi melatonin bị kìm hãm, đồng hồ sinh học của trẻ dễ rơi vào trạng thái rối loạn. Trẻ có thể ngủ không sâu vào ban đêm, khó phân biệt ngày – đêm, dẫn đến mệt mỏi, quấy khóc vào ban ngày. Việc tiếp xúc với ánh sáng khi ngủ kéo dài còn được cho là làm suy giảm khả năng điều tiết của mắt, từ đó làm tăng nguy cơ các tật khúc xạ, đặc biệt là cận thị về sau.

Nếu thực sự cần bật đèn để chăm sóc bé, bố mẹ nên chọn ánh sáng yếu nhất có thể và tắt ngay sau khi hoàn tất việc bú hay thay tã, thay vì để đèn sáng suốt đêm. Hãy trả lại cho bé một không gian tối, yên tĩnh – môi trường tự nhiên nhất để não bộ nghỉ ngơi và phát triển.