Đám giỗ bên cồn ngoài đời thực là một bức tranh văn hóa đậm chất miền Tây Nam bộ, nơi mọi người tưởng nhớ người đã khuất và gắn chặt tình cảm giữa bà con làng xóm.
Gần đây, cái tên Lê Tuấn Khang liên tục phủ sóng trên mạng xã hội, trở thành tâm điểm chú ý nhờ những video độc đáo và sáng tạo. Đi kèm với đó, cụm từ “đám giỗ bên cồn” nhanh chóng vươn lên thành một xu hướng hot, được nhắc đến khắp nơi. Từ Facebook đến TikTok, ai nấy đều tò mò, hào hứng rủ nhau tham gia “đám giỗ bên cồn”. Đây chính là ý tưởng chủ đạo mà Khang đã khéo léo lồng ghép xuyên suốt trong các sản phẩm của mình, tạo nên một dấu ấn riêng biệt giữa vô vàn nội dung trên mạng xã hội.
Với phong cách kể chuyện mang đậm chất Nam bộ - mộc mạc, gần gũi nhưng không kém phần hài hước, Lê Tuấn Khang đã chinh phục được hàng triệu khán giả. Hiện tại, tài khoản TikTok của anh thu hút tới 11,7 triệu người theo dõi, và video nổi bật nhất đã đạt con số kỷ lục 373,7 triệu lượt xem. Vậy trong thực tế, “đám giỗ bên cồn” có gì đặc biệt mà khiến nhiều người say mê đến vậy?
Ý nghĩa của "đám giỗ bên cồn"?
Cồn là cách gọi thân thuộc để chỉ những dải đất nổi lên giữa dòng sông, một hình ảnh quen thuộc của miền sông nước Việt Nam. Đây không chỉ là phần không gian thiên nhiên mà còn là nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa dân dã, nổi bật với các lễ hội, phong tục và ẩm thực truyền thống.
“Đám giỗ bên cồn” là một hình thức tổ chức lễ giỗ đặc sắc tại các vùng cồn ở miền Tây Nam Bộ. Đây không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn là ngày hội của cả cộng đồng. Người dân tụ họp để thực hiện các nghi thức truyền thống, cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ.
Bên cạnh các nghi thức truyền thống như cúng bái, cầu an, đám giỗ bên cồn còn là dịp để mọi người thắt chặt tình làng nghĩa xóm qua những câu chuyện, tiếng cười giòn tan giữa không gian thiên nhiên mát lành. Đây chính là sự kết hợp tuyệt vời giữa tín ngưỡng dân gian và sinh hoạt cộng đồng, làm nên một nét văn hóa đặc trưng, góp phần giữ gìn bản sắc vùng quê sông nước.
Cách tổ chức đặc trưng văn hóa Nam bộ
Đám giỗ bên cồn thường kéo dài hai ngày, mang đậm tinh thần đoàn kết và không khí ấm cúng đặc trưng của miền Tây.
Ngày đầu tiên, hay còn gọi là “ngày tiên thường,” là lúc bà con lối xóm tụ họp để phụ giúp gia đình gia chủ chuẩn bị. Người đi chợ mua sắm nguyên liệu, người khác lại bận rộn rửa chén bát, lau dọn nhà cửa. Trong góc sân, vài người tỉ mỉ gói bánh tét, bánh ít, bánh ú. Đây đều là những món bánh không thể thiếu trong mâm cỗ ngày giỗ. Những nguyên liệu như thịt, cá, rau quả cũng được sơ chế sẵn sàng cho ngày hôm sau. Cả xóm rộn ràng tiếng nói cười, tạo nên một bầu không khí vừa bận rộn, vừa ấm áp.
Ngày thứ hai là ngày chính giỗ, khi bà con dòng họ quây quần bên nhau, cùng nấu những món ăn truyền thống để dâng lên bàn thờ tổ tiên. Những mâm cỗ thịnh soạn, đầy đủ hương vị miền sông nước, được bày biện trang trọng. Sau khi hoàn thành nghi thức cúng bái, tất cả cùng nhau ngồi lại, chia sẻ bữa ăn trong không khí thân tình.
Đặc biệt, đám giỗ bên cồn còn có một nét đẹp rất riêng: sau khi khách ăn xong, gia chủ thường chuẩn bị những phần quà nhỏ để khách mang về, như một cách chia sẻ niềm vui và sự gắn kết cộng đồng.
Thực đơn đa dạng món ăn
Theo truyền thống lâu đời, các món ăn trong đám giỗ không bao giờ được đặt từ dịch vụ nấu nướng bên ngoài. Thay vào đó, mọi thứ đều được chính tay các thành viên trong gia đình và bà con lối xóm chuẩn bị. Đây không chỉ là một thói quen, mà còn là nét đẹp văn hóa mang đậm tinh thần cộng đồng, giúp tình cảm giữa người thân và hàng xóm thêm phần khăng khít. Nhờ vậy, đám giỗ ở miền Tây Nam Bộ từ lâu đã trở thành ngày hội của cả làng, không chỉ ấm cúng mà còn đầy ắp sự sẻ chia, gắn bó.
Các món ăn trong đám giỗ được chuẩn bị một cách công phu, từ khâu chọn nguyên liệu cho đến nấu nướng, bày biện. Thực đơn thường phong phú, trải dài từ khai vị đến món chính và tráng miệng. Những món ăn đặc trưng phải kể đến như thịt kho hột vịt, cà ri gà, chả giò, chả đùm, heo quay bánh hỏi, gỏi tôm thịt, lẩu mắm, cá kho tộ, bánh xèo, và gỏi cuốn. Mỗi món mang hương vị mộc mạc, đậm đà của miền sông nước, được nêm nếm từ bàn tay khéo léo và tấm lòng chân chất của người miền Tây.
Đặc biệt, lẩu cù lao – một món ăn biểu tượng của sự đoàn viên thường xuất hiện trên mâm cỗ. Dù nguyên liệu không quá cầu kỳ, nhưng nhờ sự chăm chút trong từng công đoạn mà lẩu cù lao luôn mang đến hương vị thơm ngon, tròn đầy. Hơi nóng bốc lên từ nồi lẩu nghi ngút như gói trọn tình làng nghĩa xóm, kết nối mọi người trong không gian ấm áp, thân tình.
Đám giỗ không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn là cơ hội để cộng đồng gắn kết qua những món ăn giản dị, thấm đượm tình cảm và bản sắc văn hóa của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Hát hò "cây nhà lá vườn"
Sau khi đám tiệc kết thúc, niềm vui không dừng lại ở đó. Những bữa giỗ miền quê, đặc biệt ở vùng sông nước Nam Bộ, luôn có một phần không thể thiếu: màn hát hò, karaoke “cây nhà lá vườn”. Đây không chỉ là hoạt động giải trí, mà còn là một phần văn hóa sống động, thể hiện tinh thần lạc quan, vui tươi của người dân nơi đây.
Dàn karaoke đơn giản, đôi khi chỉ là chiếc loa kéo và micro cũ, đủ để khuấy động không khí. Những người lớn tuổi có thể chọn những bài vọng cổ, tân cổ giao duyên, hát lên những câu chuyện tình yêu, cuộc sống đậm chất dân gian. Trong khi đó, lớp trẻ lại mang đến sự sôi động với các ca khúc nhạc trẻ, bolero, hay thậm chí là những bản remix thời thượng.
Không có sự ngại ngùng, mỗi người đều góp vui bằng một bài hát yêu thích. Dù giọng ca có đôi chỗ lạc điệu hay lời bài hát đôi khi quên mất, nhưng tất cả chỉ làm không khí thêm phần rộn ràng.
Ai cũng có quà mang về
Đi ăn đám giỗ mà còn có quà mang về? Với nhiều người, điều này nghe có vẻ lạ lẫm, nhưng ở miền Tây Nam Bộ, đây lại là một phong tục quen thuộc chứa đầy sự chân thành này đã trở thành một nét đặc trưng trong các buổi giỗ, được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Phần quà mang về thường rất đa dạng, tùy thuộc vào sự chuẩn bị của gia chủ. Đó có thể là những chiếc bánh tét, bánh ít thơm lừng, vài chai nước ngọt, hoặc một túi nhỏ đựng trái cây. Đặc biệt, những món ăn thừa trong bữa tiệc như thịt kho hột vịt, lẩu, gỏi cuốn… cũng được đóng gói gọn gàng để khách có thể mang về dùng tiếp. Đây không chỉ là cách chia sẻ thức ăn, mà còn là cách thể hiện lòng hiếu khách và sự quan tâm của gia chủ đối với bạn bè, bà con lối xóm.
Người miền Tây thường nói vui rằng: “Hôm nào đi đám giỗ là bữa đó khỏi nấu cơm,” bởi phần quà mang về đôi khi đủ cho cả một bữa ăn con cháu.
Quà mang về trong đám giỗ không đơn thuần là những món vật chất, mà còn chứa đựng ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Nó thể hiện tinh thần “chia ngọt sẻ bùi,” sự gắn bó keo sơn giữa gia đình và cộng đồng. Trong cái nếp sống ấy, người ta không chỉ đến để tưởng nhớ người đã khuất, mà còn để cùng nhau vun đắp tình làng nghĩa xóm, chia sẻ niềm vui và sự ấm áp trong từng món quà giản dị.
