Dái khoai mỡ từng làm thành những món ăn dân dã gắn với tuổi thơ của nhiều người ở miền Tây Nam Bộ, nay trở thành đặc sản được ưa chuộng nhưng không dễ dàng để mua được.
Thời gian gần đây, trên mạng xã hội có chia sẻ một loại củ mọc ở trên cây dây leo trông rất lạ, chúng có cái tên mà ai nghe cũng thấy ngượng, đó là dái khoai của cây khoai mỡ.
Khoai mỡ là loài cây dây leo thuộc họ Củ nâu, thân mềm, mọc quấn quanh các cây khác để vươn lên. Điểm thú vị là ngoài phần củ nằm dưới đất dùng để chế biến món ăn, trên dây leo của khoai mỡ còn có thể xuất hiện những khối phình có hình dáng giống củ nhỏ. Người dân thường gọi chúng bằng nhiều tên dân dã như dái khoai mỡ hay trái khoai mỡ.
Bộ phận này thực chất là củ khí sinh, nơi cây tích trữ chất dinh dưỡng và cũng là một cách để nhân giống tự nhiên. Những trái này có thể mọc thành từng cục, bám dọc theo dây leo, khi già có thể tách ra và mọc thành cây mới nếu rơi xuống đất trong điều kiện thuận lợi. Nếu củ khoai mỡ cũng vô cùng quen thuộc với người dân ở các miền quê thì dái khoai mỡ lại rất lạ lẫm, chắc chắn nhiều người chưa từng biết tới.
Dái khoai mỡ có kích thước thường chỉ bằng ngón chân cái đến nắm tay nhỏ, bề ngoài hơi sần sùi, có màu nâu xám giống vỏ củ khoai nằm dưới đất. Khi còn non, chúng mềm và có màu nhạt hơn; càng già thì càng cứng và sẫm màu. Những củ này mọc rải rác hoặc thành từng chùm dọc theo thân dây, khi chín dễ tách rời. Bên trong dái khoai mỡ có phần thịt đặc, màu tím hoặc trắng tùy giống, và có khả năng nảy mầm để phát triển thành cây mới nếu rơi xuống đất. Đây là một đặc điểm khá độc đáo giúp cây khoai mỡ sinh sản và lan rộng ngoài tự nhiên.
Trước đây, dái khoai mỡ gắn với những bữa cơm bình dị của người dân miền Tây Nam Bộ. Từ dái khoai mỡ có thể làm thành các món như: nấu canh, hầm xương, luộc, hấp, nướng vùi than,... Phần ruột bên trong vừa bùi vừa béo khiến ai ăn thử cũng thích mê mẩn.
Bạn Nga Nguyễn (ở Vĩnh Long) chia sẻ: "Ở quê mình người ta còn gọi dái khoai mỡ là dái ngà. Củ khoai mỡ thì ở dưới đất còn dái khoai này lủng lẳng trên thân dây leo trông rất thích mắt. Hồi nhỏ mấy anh em hay hái xuống lùi vào than tro để nướng ăn, vừa thơm vừa dẻo bùi. Còn mẹ thì đem nấu canh xương, củ này rất ngọt và bùi, đến bây giờ chúng hiếm lắm, chỉ thỉnh thoảng mới được ăn".
Cũng nhớ về dái khoai mỡ, tài khoản Ngọc Anh nói: "Ở nơi mình người ta gọi là dái củ cái, nướng trên than hồng hay nấu cùng sườn đều dậy mùi, vị bùi bùi, thơm lừng. Nhớ hồi nhỏ cầm gậy chọc những dái củ trên dây leo, nhóm lửa, vùi than cho chín, rồi háo hức thưởng thức, vừa ấm bụng vừa vui. Mùi khói, vị ngọt bùi ấy cứ in mãi trong ký ức, khiến mỗi lần nhìn lại lại thấy thích thú và gần gũi với tuổi thơ vô cùng".
Hiện nay, ở các chợ quê miền Tây Nam Bộ thỉnh thoảng có người mang dái khoai mỡ ra bán với giá khoảng 70.000 đồng/kg nhưng rất hiếm, ai may mắn mới có cơ hội mua và ăn thử.
