Đối với những trẻ có xu hướng nổi loạn, bố mẹ có thể áp dụng một số phương pháp giáo dục đặc biệt.
Nhiều bậc bố mẹ thường cảm thấy choáng ngợp khi con không vâng lời, dễ nổi loạn, sa đà vào game hay thu mình trước việc học. Thực tế, mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều có những nhu cầu tâm lý riêng, và nếu bố mẹ nhìn vào hành vi bề ngoài mà bỏ qua nguyên nhân bên trong, xung đột là điều khó tránh khỏi.
Khi bố mẹ nắm vững phương pháp phù hợp, biết lắng nghe, đồng hành và đặt ra giới hạn đúng cách, những hành vi tưởng chừng “khó dạy” sẽ dần được điều chỉnh. Chìa khóa của giáo dục nằm ở việc bố mẹ giúp con học cách tự quản lý bản thân và trưởng thành từ bên trong.
Hạn chế quát mắng và lắng nghe con nhiều hơn
Nhiều bậc bố mẹ quen giao tiếp với con bằng giọng điệu ra lệnh, vô tình bỏ qua cảm xúc thật sự của trẻ. Ví dụ, khi trẻ không muốn làm bài tập về nhà, bố mẹ lập tức quát mắng hay ép buộc, điều này vô tình làm gia tăng cảm giác bị kiểm soát, từ đó khơi dậy sự chống đối và nổi loạn.
Thay vào đó, bố mẹ có thể bắt đầu bằng một câu hỏi nhẹ nhàng: “Con đang gặp khó khăn ở đâu à?” hoặc “Hôm nay con thấy mệt đúng không?”. Khi được lắng nghe, trẻ sẽ dễ dàng chia sẻ rằng mình đang mệt, chưa hiểu bài, lo lắng vì làm sai, hoặc đơn giản muốn được nghỉ ngơi một chút.
Việc lắng nghe không có nghĩa là nuông chiều, mà là bước đầu để hiểu vấn đề thật sự. Khi bố mẹ hiểu được nguyên nhân, việc đưa ra giải pháp trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn: có thể cho con nghỉ ngắn, cùng con xem lại bài, hoặc thống nhất một khoảng thời gian chơi trước khi quay lại học.
Khi trẻ cảm nhận được sự tôn trọng và thấu hiểu, sẽ ít phòng vệ hơn, sẵn sàng hợp tác và dần hình thành ý thức tự chịu trách nhiệm. Giao tiếp khi ấy trở thành sự đồng hành giúp con học cách quản lý cảm xúc và hành vi.
Hạn chế quát mắng và lắng nghe con nhiều hơn.
Cùng con phát triển sở thích, trở thành điểm mạnh của bản thân
Mỗi đứa trẻ đều có những sở thích và điểm mạnh riêng, điều quan trọng là bố mẹ quan sát, thấu hiểu và dẫn dắt đúng cách. Khi sở thích được tôn trọng, trẻ sẽ cảm thấy mình được công nhận, từ đó hình thành động lực nội tại – yếu tố then chốt giúp việc học trở nên tự nhiên và bền vững hơn.
Ví dụ, với những trẻ thích xếp hình, lắp ghép, bố mẹ có thể cùng con tìm hiểu về cấu trúc, không gian, quy luật cân bằng. Đối với trẻ mê nghe kể chuyện, việc khuyến khích đọc sách, kể lại câu chuyện theo cách riêng sẽ giúp phát triển ngôn ngữ và tư duy tưởng tượng. Khi học tập gắn liền với hứng thú, trẻ không còn cảm giác “bị ép học”, mà chủ động khám phá và tiếp thu kiến thức.
Cùng con phát triển sở thích, trở thành điểm mạnh của bản thân.
Sở thích cũng có thể trở thành cầu nối giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội. Ví dụ, thông qua việc cùng chơi, phân vai và tương tác, trẻ dần chuyển từ trạng thái chơi một mình sang chủ động giao tiếp, học cách chia sẻ và hợp tác với bạn bè.
Khi bố mẹ tận dụng sở thích của trẻ như một “cánh cửa mở”, việc giáo dục không còn là ép buộc hay sửa sai liên tục, mà trở thành quá trình đồng hành. Trẻ vừa được nuôi dưỡng niềm vui học tập, vừa phát triển năng lực tư duy, cảm xúc và kỹ năng xã hội một cách tự nhiên và hiệu quả hơn.
Quy tắc và tình yêu đi đôi với nhau
Không có quy tắc thì trẻ dễ lạc hướng, nhưng quy tắc thiếu tình yêu lại khiến trẻ phản kháng. Những giới hạn hiệu quả được xây dựng trên sự tôn trọng và đồng thuận. Khi bố mẹ cùng con thảo luận và thống nhất các quy tắc, chẳng hạn như thời gian chơi trò chơi, thời gian học hay giờ đi ngủ, trẻ sẽ cảm thấy mình được lắng nghe và có trách nhiệm hơn với cam kết của chính mình.
Khi trẻ vô tình vi phạm, thay vì quát mắng hay trừng phạt nặng nề, bố mẹ có thể bình tĩnh nhắc lại thỏa thuận đã có: “Đây là điều chúng ta đã cùng thống nhất”. Cách nhắc nhở nhẹ nhàng giúp trẻ hiểu rằng quy tắc dùng để định hướng và bảo vệ.
Những giới hạn hiệu quả được xây dựng trên sự tôn trọng và đồng thuận.
Bên cạnh các giới hạn cần thiết, trẻ cũng cần không gian để tự do khám phá thế giới theo cách riêng của mình. Cho phép trẻ thử, sai và sửa chính là cách giúp trẻ hình thành khả năng tự đánh giá, tư duy độc lập và bản lĩnh trước những lựa chọn trong cuộc sống. Một đứa trẻ được tin tưởng sẽ dần học cách tự kỷ luật, thay vì chỉ hành động vì sợ bị phạt.
Giáo dục thực chất là một hành trình dài, đòi hỏi ở bố mẹ sự kiên nhẫn, tỉnh táo và tình yêu bền bỉ. Ít trách móc hơn, ít nóng vội hơn, nhưng nhiều lắng nghe và dẫn dắt hơn, cha mẹ sẽ dần nhận ra rằng đứa trẻ từng khiến mình “đau đầu” đang từng bước trưởng thành theo cách riêng.
Bố mẹ giúp con nhận ra giá trị của chính mình, đánh thức nội lực bên trong và đủ tự tin để trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân.
