Một số thói quen xấu có thể làm giảm khả năng tư duy của trẻ, bố mẹ cần chú ý điều chỉnh.
Theo nghiên cứu, não bộ hoàn thiện vào khoảng 25 tuổi. Vì vậy, những thói quen được hình thành từ sớm ảnh hưởng đến hành vi bên ngoài, tác động trực tiếp đến sự kết nối và phát triển của các tế bào thần kinh trong não. Nếu các thói quen tiêu cực kéo dài, có thể làm suy giảm khả năng tư duy, tập trung và học hỏi của trẻ theo thời gian.
Theo đó, có 5 thói quen xấu âm thầm cản trở sự phát triển trí tuệ của trẻ. Bố mẹ chú ý quan sát xem trẻ có đang vô tình mắc phải thói quen nào trong số đó không.
Lười vận động
Nhịp sống của nhiều trẻ thường xoay quanh quãng đường quen thuộc từ nhà đến trường, rồi lại trở về nhà. Khi những ngày nghỉ, ngày lễ trôi qua trong bốn bức tường thay vì các hoạt động ngoài trời, khả năng nhận thức và phát triển trí tuệ của trẻ có nguy cơ bị ảnh hưởng âm thầm.
Vận động thể chất đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển não bộ. Khi trẻ tập thể dục, tuần hoàn máu lên não được tăng cường, mang theo nhiều oxy và dưỡng chất hơn, giúp các tế bào thần kinh phát triển và kết nối hiệu quả. Chính quá trình này góp phần nâng cao tư duy, trí nhớ và khả năng nhận thức. Đồng thời, vận động còn kích thích não tiết ra các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine – yếu tố gắn liền với sự tập trung, hứng thú và động lực học tập.
Không chỉ tác động đến trí tuệ, vận động còn giúp trẻ giải phóng năng lượng dư thừa, xua tan cảm xúc tiêu cực tích tụ, từ đó duy trì trạng thái tinh thần tích cực và cảm xúc ổn định hơn. Nhiều nghiên cứu cho thấy, việc tập thể dục đều đặn và lâu dài còn thúc đẩy sự hình thành các tế bào thần kinh mới, tăng cường kết nối giữa chúng và cải thiện cấu trúc não bộ, giúp trẻ nhanh nhạy và tập trung tốt hơn.
Ngược lại, nếu thiếu vận động trong thời gian dài, quá trình trao đổi chất của não có thể chậm lại, kéo theo sự suy giảm về tư duy và khả năng nhận thức. Trẻ dễ mệt mỏi, kém tập trung, có nguy cơ phát triển trí tuệ chậm hơn so với tiềm năng vốn có.
Ngủ không đủ giấc
Khi trẻ ngủ, hồi hải mã – vùng não giữ vai trò then chốt trong việc hình thành và lưu trữ ký ức, bắt đầu “dọn dẹp” những thông tin đã tiếp nhận trong ngày. Các ký ức vụn vặt, vô thức hoặc không cần thiết sẽ được loại bỏ, trong khi những kiến thức quan trọng và trải nghiệm có giá trị được sắp xếp lại và chuyển vào bộ nhớ dài hạn để lưu trữ bền vững.
Nhờ quá trình này, khi thức dậy vào ngày hôm sau, trẻ cảm thấy tinh thần sảng khoái, não bộ sẵn sàng tiếp nhận và ghi nhớ những điều mới. Đồng thời, các ký ức quan trọng trong quá khứ cũng được củng cố, giúp trẻ học tập và tư duy hiệu quả hơn.
Ngược lại, nếu trẻ không ngủ đủ giấc, các chất thải chuyển hóa tích tụ trong não suốt ngày không được đào thải kịp thời. Điều này cản trở sự truyền tín hiệu giữa các tế bào thần kinh, làm chậm tốc độ xử lý thông tin, giảm khả năng tập trung và ghi nhớ. Lâu dài, thiếu ngủ có thể khiến hoạt động tư duy kém linh hoạt, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển trí tuệ của trẻ.
Ăn uống kém, thích ăn vặt
Thói quen ăn uống thiếu lành mạnh có thể âm thầm làm suy giảm khả năng hoạt động của não bộ trẻ. Việc tiêu thụ quá nhiều đường, thường xuyên uống nước ngọt có ga hoặc lạm dụng các loại đồ ăn vặt nhiều đường ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể, cản trở sự hình thành và kết nối của các tế bào thần kinh, từ đó tác động tiêu cực đến quá trình phát triển trí não.
Bên cạnh đó, những trẻ bỏ bữa chính nhưng lại nạp năng lượng chủ yếu từ thực phẩm nhiều chất béo như bánh quy, bánh ngọt hay đồ chiên rán dễ rơi vào tình trạng não thiếu oxy. Lượng chất béo và axit béo chuyển hóa cao làm giảm hiệu quả tuần hoàn máu, khiến phản xạ chậm hơn và khả năng tư duy kém linh hoạt.
Ngoài ra, các thói quen như kén ăn, ăn uống mất cân đối còn khiến trẻ thiếu hụt những dưỡng chất thiết yếu cho não bộ. Khi tình trạng này kéo dài, sự phát triển trí tuệ và khả năng học hỏi của trẻ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt, dù không dễ nhận ra trong thời gian ngắn.
Lạm dụng điện thoại di động và TV
Ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị điện tử có thể làm rối loạn quá trình tiết melatonin – hormone điều hòa giấc ngủ của cơ thể. Đặc biệt vào buổi tối, khi trẻ vẫn tiếp xúc với điện thoại, máy tính bảng hay TV, não bộ sẽ “hiểu nhầm” rằng trời chưa tối, từ đó trì hoãn tín hiệu cần đi ngủ. Hệ quả là trẻ khó vào giấc, ngủ không sâu và chất lượng giấc ngủ suy giảm, kéo theo những ảnh hưởng tiêu cực đến trí nhớ và sự phát triển não bộ.
Không chỉ dừng lại ở giấc ngủ, các kích thích nhanh và liên tục từ thiết bị điện tử còn khiến não trẻ quen với cảm giác hưng phấn tức thì do dopamine mang lại. Khi sự phụ thuộc hình thành, não bộ dần mất động lực cho những hoạt động đòi hỏi nỗ lực và tập trung. Niềm vui đến từ việc học tập, suy nghĩ hay khám phá trở nên nhạt nhòa, không còn đủ sức hấp dẫn trẻ.
Vì thế, khi bị tách khỏi các thiết bị điện tử, nhiều trẻ trở nên bồn chồn, lo lắng, khó tập trung, khó đọc hiểu và gặp trở ngại khi xử lý thông tin. Lâu dần, khả năng tư duy chậm lại, hiệu suất học tập giảm sút và não bộ mất đi sự linh hoạt vốn có.
Ngại giao tiếp, tương tác xã hội
Trẻ em phát triển trí não không chỉ bằng việc học kiến thức, mà còn thông qua những mối quan hệ giữa người với người và các hoạt động vui chơi tự do. Mỗi lần tương tác tích cực với người khác đều góp phần kích hoạt và củng cố các kết nối thần kinh trong não.
Thông qua việc quan sát, cảm nhận và phản hồi trước nét mặt, lời nói, cảm xúc của người xung quanh, trẻ dần học được cách điều tiết cảm xúc và hình thành các kỹ năng xã hội quan trọng.
Những trẻ có kỹ năng xã hội tốt thường sở hữu trí tuệ cảm xúc cao, phản ứng linh hoạt và thích nghi nhanh hơn trước các tình huống trong cuộc sống. Không chỉ vậy, môi trường giao tiếp đa dạng còn giúp trẻ tiếp nhận nhiều luồng thông tin, góc nhìn và kinh nghiệm khác nhau, từ đó mở rộng hiểu biết, nuôi dưỡng tư duy linh hoạt và làm giàu đời sống cảm xúc của não bộ.
Từ sau 6 tuổi, thế giới của trẻ bắt đầu mở rộng ra ngoài phạm vi gia đình, và bạn bè dần trở thành nguồn ảnh hưởng cảm xúc quan trọng. Trong những mối quan hệ ngang hàng ấy, trẻ tìm thấy sự đồng cảm, sẻ chia và nâng đỡ tinh thần khi gặp khó khăn trong học tập hay cuộc sống. Điều này giúp trẻ giảm cảm giác cô đơn, tăng khả năng phục hồi tâm lý và xây dựng hệ thống điều chỉnh cảm xúc ngày càng vững vàng.
Chính vì vậy, việc hạn chế các thói quen xấu làm suy giảm sự nhạy bén của não bộ và tạo điều kiện cho trẻ được chơi, kết nối và tương tác là điều vô cùng cần thiết. Khi được nuôi dưỡng trong môi trường lành mạnh, não bộ của trẻ sẽ có cơ hội phát triển toàn diện và linh hoạt.
