Sống xa quê hương, nhưng những người mẹ ấy vẫn luôn ý thức giữ gìn cội rễ cho con mình. Và Tết cổ truyền của dân tộc, chính là dịp để họ trao truyền cho con phong tục, văn hóa Việt, giúp con yêu hơn Tổ quốc Việt Nam. Những cái Tết ở phương xa, có thể không đủ đầy hoa đào, bánh chưng xanh, nhưng tinh thần tự tôn dân tộc thì luôn tràn đầy.
Giúp con yêu hơn văn hóa Việt
Chị Ngọc Hà, 46 tuổi chuyển đến Phần Lan sinh sống vào năm 1998. Hai con của chị đều được sinh ra ở Phần Lan, hiện con gái lớn 26 tuổi và con trai 17 tuổi. Trong gia đình chị, có sự giao thoa rõ rệt giữa hai nền văn hoá Việt và Phần Lan. Tuy nhiên, tiếng Việt vẫn là ngôn ngữ giao tiếp ưu tiên hàng đầu ở trong nhà. Các con chị Hà đều có thể giao tiếp trôi chảy bằng tiếng Việt. Hàng ngày ngoài giờ làm việc thì cả nhà sẽ quây quần bên bữa cơm tối với các món Việt Nam
Vì giỏi tiếng Việt, gia đình chị Hà thường cùng nhau về Việt Nam đón Tết nên các con chị hiểu khá rõ về phong tục ngày Tết cổ truyền. Cách đây đúng 12 năm cũng vào năm con Ngựa, em gái chị Hà quyết định tự gói bánh chưng ở Phần Lan và mua vài chậu hoa cúc trưng trong nhà, cho trẻ con mặc áo dài chụp ảnh, chỉ có vậy mà cả nhà đã thấy rất xúc động trước ý nghĩa thiêng liêng của Tết cổ truyền. Kể từ lần đó, hàng năm vào những dịp Tết đến, chị đều đặt mua bánh chưng từ tỉnh khác gửi tới và cũng tự tay làm mâm cơm cúng Tất niên dù chị phải rất khẩn trương nấu sau giờ làm việc cho kịp giờ Giao thừa ở Việt Nam, tức 7 giờ tối tại Phần Lan. Các con chị sẽ là những người xông nhà năm mới. Trước đó, các con chị đều biết cách là trước giờ Giao thừa sẽ đi bộ sang chợ gần nhà mua 1 cây hoa mang về xông nhà cho bố mẹ và nói những lời chúc mừng năm mới. Sau này, chị đã mua các món đồ trang trí Tết từ Việt Nam sang, chị mua hoa đào giả, rồi chặt cành khô ngoài rừng và gắn hoa lên, vậy là trong nhà đã có hoa đào. Chị cũng mời bạn đồng nghiệp và các bạn của con là người Phần Lan đến đón Tết cổ truyền chung nữa.
Chị Hà chia sẻ, dù Tết ở Phần Lan có giản dị nhưng nhờ có Tết mà văn hoá Việt đã thấm nhuần trong dòng máu của các con chị. Còn chị luôn tự hào về điều này và chưa từng có cảm giác khó khăn để giữ gìn văn hoá này cho các con nơi xa xứ. “Quan trọng là tâm mình muốn thì dù sinh sống ở đâu, cũng có thể đón Tết Việt”, chị nói.
Gia đình bà Nguyễn Thị Mười trang trí nhà cửa đón Tết.
Cũng tại Phần Lan, gia đình chị Đỗ Hằng đang sinh sống ở thủ đô Helsinky. Chị cho biết, Tết Việt ở nước ngoài chắc chắn khác biệt với Tết ở Việt Nam. Tết Việt Nam thường rơi vào tháng 1 hoặc tháng 2, ở nước ngoài vẫn là ngày đi làm bình thường nên không có không khí náo nhiệt chuẩn bị Tết như ở trong nước. Bản thân chị Hằng là một người yêu Việt Nam, yêu Tết nên mỗi khi gần Tết chị đều nói với con là sắp Tết rồi. Chị thường chuẩn bị đồ trang trí Tết như là làm hoa đào, dán chữ Tết, treo đèn... trong nhà. Nhiều năm liền chị còn tự gói bánh chưng và cho con ngồi xem mẹ gói bánh. Đến ngày Tết, chị mua hoa, mua trái cây làm mâm ngũ quả. Chị vẫn duy trì phong tục cúng Giao thừa và cũng nấu xôi chè, luộc gà rồi bày biện, cả nhà mặc đồ đẹp thắp hương Giao thừa đón năm mới theo giờ Việt Nam. Sau đó thì cả nhà sẽ gọi điện về Việt Nam để chúc Tết ông bà ngoại và nói chuyện đến 1-2 giờ sáng. Chị cũng cho con xem truyền hình trực tiếp bắn pháo hoa ở Việt Nam. Với chị mỗi dịp Tết như được tìm về với nguồn cội dân tộc.
“Tôi giữ gìn phong tục Tết cho con vì mong con hiểu biết và gắn kết với cội nguồn văn hóa Việt Nam, dù con sinh ra và lớn lên ở nước ngoài. Tôi muốn con biết trân trọng các phong tục, lễ hội, món ăn và những giá trị truyền thống mà ông bà, cha mẹ đã giữ gìn. Tết còn mang đến những khoảnh khắc sum vầy ấm áp. Tôi cũng mong con cảm nhận được niềm vui, sự hy vọng và tinh thần lạc quan khi bước sang năm mới, dù không sống ở Việt Nam. Với tôi, giữ Tết là giữ gốc rễ văn hóa Việt Nam trong tim con, để con luôn tự hào về cội nguồn của mình”, chị Hằng chia sẻ.
Tết xa quê, nếp nhà vẫn ấm
Bà Nguyễn Thị Mười (sinh năm 1971, quê Hưng Yên) có hơn 30 năm định cư tại Tiệp Khắc (nay là Cộng hòa Séc), cũng ngần ấy năm đón Tết Nguyên đán nơi xứ người. Với bà, Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao của đất trời, mà còn là khoảng lặng để những người Việt xa quê lắng lòng, tìm về cội nguồn, để nỗi nhớ quê hương được gọi tên bằng mùi hương trầm quen thuộc, sắc hoa đào phai và tiếng cười ấm áp của cộng đồng đồng hương.
Theo bà Mười, cộng đồng người Việt tại Séc rất đông, vì thế, Tết thường được tổ chức tập trung ở khu chợ của người Việt. Năm nào cũng vậy, cứ đến độ cuối năm, chợ lại “mở Tết” cho người Việt xa xứ. “Người ta mở ra là mình đi hào hứng lắm”, bà nói, giọng vẫn ánh lên niềm vui như mới hôm qua.
Chị Đỗ Hằng và con trai đón Tết Việt ở Phần Lan.
Chợ Tết của người Việt ở Séc mang trọn sắc xuân quê nhà. Trong khu buôn bán, những mặt hàng quen thuộc của ngày Tết Việt hiện diện đầy đủ: Hoa lan, hoa dơn, bánh chưng, giò chả… Thậm chí, có cả những cành đào, cây quất tươi được chuyển từ Việt Nam sang. Hương trầm, câu đối đỏ, phong bao lì xì – những vật dụng không thể thiếu trong ngày Tết cổ truyền – được bày biện khắp các gian hàng. Những chậu lan, cành đào, cây quất xếp dọc lối đi, khiến người Việt nơi đất khách không khỏi bâng khuâng, ngỡ như đang đứng giữa một góc chợ quê ngày giáp Tết.
Chợ thường mở trước Tết khoảng hai tuần. Trời mùa đông ở Séc giá lạnh, nhiều năm nhiệt độ xuống âm, có năm rét buốt hơn thường lệ. Nhưng giữa cái lạnh cắt da ấy, không khí Tết trong chợ vẫn ấm áp lạ kỳ. Các quầy hàng chủ yếu là của người châu Á, bán từ lá dong, gạo nếp, khuôn gói bánh chưng đến giò chả, thực phẩm truyền thống, để mỗi gia đình người Việt có thể tự tay chuẩn bị mâm cỗ Tết cho tổ ấm của mình. Càng gần Tết, các gian hàng càng rực rỡ. Người ta dựng thêm quầy, căng rạp, bày hoa, treo câu đối, trang trí đủ sắc màu, tạo nên một không gian xuân náo nức giữa trời châu Âu lạnh giá.
Dẫu vậy, Tết Việt ở Séc vẫn mang những nét rất riêng. Trẻ con vẫn đi học, người lớn vẫn đi làm, cửa hàng vẫn mở bán bình thường. Nhưng trong mỗi gia đình người Việt, Tết vẫn được gìn giữ bằng những cách rất đỗi thân thương. Nhiều gia đình rủ nhau gói bánh chưng. Người rửa lá, người xóc gạo, người gói bánh, người pha trà, cùng thức đêm luộc bánh trong tiếng chuyện trò rôm rả. Mỗi nhà sau đó chia nhau một, hai chiếc bánh chưng, như chia nhau cả hương vị Tết quê nhà giữa xứ người.
Đến ngày Tết, cộng đồng người Việt lại tụ họp. Ai đến cũng được mời ăn. Mâm cỗ Tết được bày theo hình thức buffet miễn phí, với canh măng, canh bóng và những món ăn cổ truyền quen thuộc. Ăn xong, mọi người cùng nhau xem ca nhạc, những bài hát xuân vang lên, trẻ con, người lớn thay nhau biểu diễn, tất cả đều tự nguyện, giản dị mà ấm áp. Trẻ nhỏ được phát lì xì, tiếng cười lan tỏa, xua đi cái lạnh mùa đông và phần nào vơi bớt nỗi nhớ quê hương.
Với gia đình bà Mười, Tết vẫn được giữ trọn vẹn trong từng nghi thức quen thuộc. Những ngày cận Tết, bà cùng chồng đi chọn cành đào, cây quất, hoa Tết, câu đối để trang trí nhà cửa. Chiều 30 Tết, gia đình bà làm mâm cơm Tất niên, đi chùa. Do chênh lệch múi giờ, giao thừa ở Việt Nam là 6 giờ tối tại Tiệp. Khi ấy, bà chuẩn bị mâm cúng ngoài trời với hoa quả, bánh chưng, xôi gấc, gà, thịt… Tết ở Séc vẫn có tục xông nhà. Sau khi thắp hương, bà mặc áo dài, sải bước cùng chồng và các con đi chùa vãn cảnh, xin lộc đầu năm, lắng nghe thầy giảng pháp về ý nghĩa ngày Tết và nhận lộc đầu xuân.
Những ngày Tết ở xứ người không có tục đi chúc Tết từng nhà như ở quê. Nhưng với gia đình bà Mười, các con cháu ở xa vẫn cố gắng sắp xếp thời gian trở về, quây quần bên mâm cơm đầu năm, dành cho nhau những lời chúc bình an, hanh thông. Năm nay, gia đình bà Mười có thêm thành viên mới, không khí Tết vì thế càng thêm rộn ràng. Con dâu, mẹ chồng cùng nhau vào bếp, chuẩn bị cơm canh, hoa quả thắp hương dâng lên gia tiên, cùng nhau đi chùa cầu bình an. Ngày Tết, con cháu lại về nhà mẹ, quây quần bên bố mẹ, đón một cái Tết ấm áp, sum vầy.
