Nhà huyết học Swee Lay Thein là minh chứng sống động cho ý chí bền bỉ, niềm đam mê khoa học và khát vọng vượt qua mọi rào cản để đem lại thay đổi tích cực cho thế giới.
Sinh ra ở Kuantan, một thị trấn nhỏ tại Malaysia, trong một gia đình đông con, bà lớn lên trong hoàn cảnh thiếu thốn nhưng được truyền cảm hứng mạnh mẽ từ người mẹ đơn thân luôn đề cao giá trị của giáo dục. Nhờ nghị lực và sự ủng hộ của gia đình, Thein trở thành người đầu tiên trong nhà có bằng đại học Y khoa tại Đại học Malaya ở Kuala Lumpur, Malaysia. Khi gia nhập Viện Y học Phân tử Weatherall thuộc Đại học Oxford, bà không chỉ được tiếp cận với công nghệ hiện đại mà còn làm việc cùng các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực huyết học. Bằng sự kiên trì bền bỉ, Thein đã dành hai thập kỷ không ngừng tìm tòi để làm sáng tỏ bí ẩn về sự khác biệt của lượng hemoglobin ở giai đoạn thai nhi giữa các bệnh nhân mắc rối loạn máu di truyền. Chính sự tò mò và quyết tâm ấy đã dẫn bà đến bước đột phá lớn: Xác định được gene BCL11A - gene có vai trò ngăn chặn sản xuất hemoglobin ở thai nhi. Phát hiện này đã mở đường cho phương pháp điều trị bệnh rối loạn máu di truyền và thiếu máu hồng cầu hình liềm - hai căn bệnh ảnh hưởng tới hàng triệu người trên toàn cầu.
Bà Thein tại phòng thí nghiệm. Ảnh: Tatler
Tuy nhiên, những thách thức không dừng lại ở phòng thí nghiệm. Thein luôn trăn trở về việc mang thành quả nghiên cứu đến gần hơn với người bệnh, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn ở các quốc gia thu nhập thấp. Bà đã nỗ lực phát triển loại thuốc uống hằng ngày có chi phí thấp, hướng tới việc kiểm soát bệnh mà không cần đến những can thiệp y học phức tạp, giúp người bệnh có thể chủ động sống khỏe mạnh hơn. Không dừng lại ở thành công chuyên môn, Swee Lay Thein còn trở thành nguồn cảm hứng lớn cho cộng đồng phụ nữ trong khoa học. Khi được vinh danh tại Giải thưởng Shaw năm 2024, bà là người phụ nữ duy nhất trong số các nhà khoa học xuất sắc nhận giải, trở thành người phụ nữ thứ 6 trong lịch sử được xướng tên tại một trong những giải thưởng danh giá nhất châu Á. Đối với Thein, niềm vui không chỉ đến từ sự công nhận của đồng nghiệp quốc tế mà còn ở ý nghĩa biểu tượng cho nỗ lực phá vỡ các rào cản giới tính vốn còn tồn tại sâu sắc trong khoa học. Dù vậy, bà khẳng định điều mình mong muốn là được nhìn nhận vì năng lực, đam mê và đóng góp thực sự, không phải chỉ vì là phụ nữ. Thein tin rằng sự đa dạng trong khoa học cần trở thành điều hiển nhiên thay vì là ngoại lệ, bởi chỉ khi đó, cộng đồng nghiên cứu mới có thể phát triển toàn diện và bền vững.
Trên hành trình chinh phục đỉnh cao tri thức, Thein không quên những khó khăn của các nhà khoa học nữ. Bà chia sẻ rằng, phụ nữ thường phải cố gắng gấp đôi để vừa hoàn thành trách nhiệm gia đình, vừa chinh phục được thành tựu học thuật. Đó cũng là lý do bà chủ động tạo điều kiện làm việc linh hoạt cho cộng sự, đặc biệt là các nhà nghiên cứu nữ, để ai cũng có thể phát triển năng lực cá nhân và đóng góp tối đa cho tập thể. Với Thein, mọi thành quả đạt được đều là minh chứng cho giá trị của sự kiên trì, đam mê và khát vọng cống hiến. Bà chưa bao giờ ngừng hào hứng trước những câu hỏi mới, các cơ hội khám phá thuốc hoặc phương pháp điều trị mới cho người bệnh. Bên cạnh đó, bà còn dày công xây dựng các công cụ dự đoán mức độ nghiêm trọng của bệnh, giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu ngay từ đầu - một bước tiến quan trọng nhằm cá nhân hóa chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân mắc rối loạn máu di truyền.
Nhìn lại hành trình của mình, Swee Lay Thein không chỉ tự hào vì đã đại diện cho đất nước và giới tính của mình trên sân khấu khoa học quốc tế mà còn hy vọng thành công của bản thân sẽ tiếp thêm động lực cho nhiều phụ nữ khác dám ước mơ, dám dấn thân vào những lĩnh vực đầy thử thách. Với bà, tương lai của khoa học sẽ chỉ thực sự rực rỡ khi phụ nữ và các nhóm thiểu số được đồng hành, cống hiến và tỏa sáng, trở thành phần tất yếu trong bức tranh lớn của tri thức nhân loại.
