Những loại cây này mọc dại khắp nơi nhưng khi những người nghệ nhân cây cảnh nhìn thấy vẻ đẹp của nó đã mang về trồng, nhân giống hoặc thậm chí lai ghép để tạo ra chậu bonsai đẹp mắt, nâng tầm giá trị nghệ thuật, lẫn kinh tế.
Cây hoa nhài
Từng là loài cây quen mặt trong đời sống thường ngày, xuất hiện ở góc sân, bờ rào hay trước hiên nhà quê, cây hoa nhài từ lâu đã gắn với ký ức của nhiều thế hệ bởi sắc hoa trắng tinh khôi và hương thơm dịu nhẹ, bền lâu.
Trước đây, hoa nhài chủ yếu được trồng để lấy hương, ướp trà hoặc đơn giản là tạo mùi thơm cho không gian sống. Ít ai ngờ rằng, loài cây giản dị ấy nay lại có một cuộc “đổi đời” ngoạn mục khi được giới nghệ nhân cây cảnh đưa lên chậu, tạo tác thành bonsai và săn tìm trên thị trường với mức giá không hề rẻ.
Điểm khiến hoa nhài được chú ý trong giới bonsai nằm ở chính vẻ đẹp mộc mạc nhưng giàu tiềm năng tạo hình.
Cây có thân gỗ nhỏ, cành nhánh dẻo, dễ uốn nắn, khả năng đâm chồi mạnh và thích nghi tốt khi trồng chậu. Khi được cắt tỉa, tạo thế hợp lý, hoa nhài bonsai mang dáng vẻ thanh thoát, gọn gàng, vừa đủ cổ kính mà vẫn giữ được nét mềm mại vốn có. Đặc biệt, bộ lá xanh đậm, dày, kết hợp cùng những chùm hoa trắng nhỏ nở xen kẽ giúp tổng thể cây luôn hài hòa, bắt mắt.
Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, hoa nhài còn được người chơi cây đánh giá cao về ý nghĩa phong thủy.
Theo quan niệm dân gian, hoa nhài tượng trưng cho sự thuần khiết, giản dị và bền bỉ. Hương thơm nhẹ nhàng của hoa được cho là mang lại cảm giác thư thái, cân bằng năng lượng, phù hợp để trưng bày trong nhà, nơi làm việc.
Để có được một chậu hoa nhài bonsai đẹp, người trồng cần lựa chọn phôi cây có gốc khỏe, thân già vừa phải và thế đứng tự nhiên. Quá trình tạo dáng đòi hỏi sự kiên nhẫn, bởi hoa nhài cần thời gian để thân gỗ “già” lên, lộ rõ đường nét. Bù lại, cây khá dễ chăm sóc, ưa nắng nhẹ, không cần tưới quá nhiều nước và có thể ra hoa nhiều đợt trong năm nếu được cắt tỉa đúng cách.
Hiện nay, trên thị trường cây cảnh, hoa nhài bonsai được chào bán với nhiều mức giá khác nhau. Những chậu nhỏ, dáng đơn giản có giá từ vài trăm nghìn đồng, trong khi các cây được tạo thế công phu, thân già, dáng đẹp có thể lên đến vài triệu đồng.
Từ loài cây quen mặt, bình dị, hoa nhài nay đã bước lên một vị thế mới, trở thành lựa chọn đáng chú ý của những người yêu bonsai và tìm kiếm vẻ đẹp nhẹ nhàng nhưng sâu lắng trong không gian sống.
Cây nguyệt quế
Nguyệt quế - loại cây bonsai “quen mặt” với nhiều người, tạo dấu ấn với vẻ đẹp thanh thoát, hương thơm ngào ngạt, ngát hương của những bông hoa. Thế nhưng, ít ai biết trước đây cây nguyệt quế thường chỉ xuất hiện lặng lẽ bên hàng rào, góc sân hay lối đi trong những khu vườn quê, được trồng chủ yếu để lấy bóng mát và hương thơm.
Loài cây quen thuộc ấy khi đi qua bàn tay khéo léo và óc sáng tạo của các nghệ nhân bonsai lại có thể “lột xác”, trở thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mang giá trị thẩm mỹ và kinh tế cao, được giới chơi cây cảnh săn tìm.
Không chỉ được ưa chuộng bởi hương thơm dịu nhẹ và ý nghĩa phong thủy tốt lành, cây nguyệt quế còn được đánh giá là loài cây cảnh có giá trị cao nhờ khả năng sinh trưởng bền bỉ và dễ tạo dáng bonsai. Tuy nhiên, để cây phát triển khỏe mạnh, ra hoa đều và giữ được dáng đẹp lâu dài, người trồng cần nắm rõ một số nguyên tắc cơ bản trong quá trình chăm sóc.
Nếu trồng trong chậu, nên đặt cây gần cửa sổ, ban công hoặc sân vườn để cây quang hợp tốt. Thời điểm trồng lý tưởng nhất là đầu xuân, khi thời tiết mát mẻ, giúp cây bén rễ nhanh và hạn chế sâu bệnh. Đất trồng cần tơi xốp, thoát nước tốt; có thể trộn thêm phân hữu cơ hoai mục để tăng độ dinh dưỡng, giúp lá xanh dày và hoa bền màu.
Về tưới nước, nguyệt quế không ưa úng, vì vậy chỉ nên tưới khi bề mặt đất bắt đầu khô. Trung bình mỗi tuần tưới 2–3 lần, tùy điều kiện thời tiết. Trong mùa mưa hoặc thời tiết ẩm, cần kiểm tra kỹ hệ thống thoát nước để tránh thối rễ. Định kỳ khoảng 2–3 tháng, người trồng nên bón phân hữu cơ hoặc phân tan chậm để bổ sung dưỡng chất, giúp cây duy trì sức sống và ra hoa đều đặn.
Tại Việt Nam, nguyệt quế được trồng phổ biến với ba loại chính: nguyệt quế lá lớn sinh trưởng nhanh, thường trồng làm hàng rào, nguyệt quế lá nhỏ thân dẻo, được ưa chuộng làm bonsai và nguyệt quế thân xoắn có dáng độc đáo, giá trị thẩm mỹ và phong thủy cao.
Một lưu ý quan trọng trong việc chăm sóc bonsai nguyệt quế là việc cắt tỉa. Nguyệt quế cần được tỉa bớt cành rậm, mầm thừa để tán cây thông thoáng và đón ánh sáng tốt hơn.
Với cách trồng và chăm sóc phù hợp, cây nguyệt quế không chỉ mang lại vẻ đẹp thanh nhã cho không gian sống mà còn được xem là biểu tượng phong thủy của may mắn, vinh quang và thịnh vượng lâu dài.
Cây nguyệt quế cho hoa quanh năm, mùi thơm của hoa nhẹ nhàng, màu lá thì xanh mướt tạo cảm giác không gian dễ chịu.
Cây si
Từng là loài cây mọc hoang ven bờ ruộng, bám đá hay “tự lớn” ở góc vườn, cây si nay đã bước lên một “đẳng cấp” khác khi trở thành vật liệu vàng của giới bonsai. Đây là loại cây nổi tiếng nhờ sức sống bền bỉ, thân dẻo và khả năng “lên dáng” rất tốt.
Điểm hút người chơi của cây si nằm ở bộ rễ phụ (rễ khí sinh): rễ mọc từ thân, cành thả xuống rồi cắm đất, lâu dần phình to như những “cột chống”, tạo cảm giác cổ thụ thu nhỏ và rất hợp tinh thần bonsai. Khi lên chậu, phần rễ - thân - tán của cây si được phô diễn đúng tỉ lệ sẽ tạo ấn tượng bề thế, già dặn dù cây không quá cao.
Vì thế, từ những phôi si bị xem là “cây dại”, qua tay nghệ nhân có thể thành tác phẩm có giá trị: trên thị trường từng ghi nhận nhiều tác phẩm si mini được giới chơi cây săn đón, có cây được định giá tới hàng trăm triệu đồng tại triển lãm sinh vật cảnh.
Những cây si có kích cỡ lớn lên đến hàng tỷ đồng, được giới chuyên môn về cây cảnh đánh giá cao.
Để trồng si bonsai “được dáng, được cây”, người chơi thường ưu tiên phôi có gốc nở, rễ nổi, thân có độ lắc tự nhiên và mắt chồi khỏe. Si ưa sáng, có thể chịu điều kiện trong – ngoài nhà nhưng muốn lá dày, tán khỏe thì nên đặt nơi thoáng, có nắng nhẹ. Tưới nước theo nguyên tắc đợi mặt đất se khô mới tưới đẫm, tránh úng kéo dài vì dễ thối rễ; có thể phun sương để tăng ẩm nhưng không lạm dụng để hạn chế nấm.
Hiện nay, trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và cộng đồng yêu cây cảnh, cây si bonsai được giao dịch khá sôi động với nhiều phân khúc. Những chậu cây nhỏ, phù hợp đặt trên bàn làm việc hay ban công, có mức giá vài trăm nghìn đồng. Trong khi đó, các cây có kích thước lớn hơn, dáng thế đẹp và bộ rễ nổi ấn tượng có thể được chào bán với giá lên đến hàng triệu đồng, vẫn thu hút sự quan tâm của người chơi và giới sưu tầm.
Cây hoa ké
Từng là loài cây mọc dại ven đường, bãi cỏ hay những khu đất bỏ hoang, cây hoa ké nay bất ngờ “đổi đời” khi được đưa lên chậu, trở thành cây cảnh được nhiều người tìm mua, đặc biệt vào dịp Tết. Hoa ké phân bố rộng khắp trải dài từ Bắc vào Nam, dễ bắt gặp trong đời sống thường ngày nhưng trước đây ít được chú ý về giá trị thẩm mỹ.
Hoa ké là cây thân thảo cao khoảng 1,8–2m, thân mảnh, không quá to, rễ chùm nên rất dễ đào bứng và trồng lại.
Ưu điểm lớn của loài cây này là dáng cây tự nhiên mềm mại, cành nhánh phân bố cân đối, thuận lợi cho việc uốn nắn và tạo thế bonsai. Khi được chăm sóc và cắt tỉa hợp lý, hoa ké mang dáng vẻ thanh thoát, mộc mạc nhưng vẫn nổi bật giữa không gian trưng bày.
Hoa ké có màu vàng tươi, thường nở rộ từ khoảng tháng 6 đến tháng 10.
Với những cây đã vào độ ra hoa, hoa nở gần như mỗi ngày, thường bung cánh vào buổi sáng từ 8–9 giờ và tàn dần vào đầu giờ chiều. Dù thời gian nở không dài, sắc vàng rực rỡ của hoa ké vẫn tạo điểm nhấn sinh động, mang lại cảm giác tươi mới và gần gũi với thiên nhiên.
Trên thị trường cây cảnh, hoa ké bonsai được bán với nhiều kích thước và dáng thế khác nhau. Những chậu nhỏ, dáng đơn giản có giá từ vài trăm nghìn đồng, trong khi các chậu lớn, được tạo thế công phu có thể lên tới vài triệu đồng.
Sự “lột xác” ngoạn mục từ cây dại thành cây cảnh khiến nhiều người không khỏi bất ngờ. Những năm gần đây, hoa ké ngày càng được săn lùng để trưng trong nhà dịp Tết, như một lựa chọn mới lạ, mộc mạc nhưng vẫn mang nét riêng so với các loại hoa truyền thống.
