Xưa kia chỉ là thứ rau dại mọc ven bờ rào, khe suối hay giữa những vách đá cheo leo, loại rau này từng gắn với bữa ăn đạm bạc của người dân miền núi. Thế nhưng, ít ai ngờ rằng, thứ rau mộc mạc ấy nay lại “lên đời”, xuất hiện trong thực đơn nhà hàng, được người thành phố săn lùng vì hương vị lạ miệng, chứa nhiều chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe.
Rau lỗ bình là loại cây thân thảo, trước đây thường mọc dại rất nhiều ở các vùng núi cao, trong rừng sâu hay ven các con suối từ Nam ra Bắc. Do dễ phát triển ở khắp nơi nên loại rau này được ví von là “lộc trời ban”, không chỉ chế biến món ăn ngon mà còn giàu dinh dưỡng.
Thân rau lỗ bình mọng nước, lá xanh mướt, dáng mềm mại, cây thường mọc thành bụi nhỏ, bám vào đất ẩm, vách đá hoặc ven suối, nơi ít ai để ý. Suốt một thời gian dài, lỗ bình gần như chỉ được xem là rau dại, hái ăn cho vui trong những bữa cơm gia đình của đồng bào vùng cao.
Từ loại rau rừng mọc hoang dại, giờ đây lỗ bình đã thành đặc sản có hương vị lạ được người sành ăn tìm mua với giá bán lên tới 120.000 đồng/kg
Thế nhưng, trong thời gian gần đây rau lỗ bình trở thành cái tên được nhắc đến nhiều trên thị trường thực phẩm khi được nhiều người nhận ra về hàm lượng dinh dưỡng và chế biến thành nhiều món ngon khác nhau.
Điều khiến rau lỗ bình được yêu thích trước hết nằm ở hương vị. Rau có vị chua nhẹ, thanh mát, khi ăn cảm nhận rõ độ giòn, ngọt tự nhiên, không gắt. Sắc xanh tươi của thân lá cũng giúp món ăn trở nên bắt mắt, dễ gây thiện cảm ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Chính vì vậy, lỗ bình nhanh chóng được các đầu bếp đưa vào thực đơn như một nguyên liệu “lạ mà quen”, vừa gần gũi thiên nhiên, vừa mới mẻ với thực khách thành thị.
Trước kia, rau lỗ bình chỉ gắn với những bữa ăn đạm bạc của người dân miền núi, xuất hiện lặng lẽ trong mâm cơm gia đình như bao loại rau rừng khác. Do mọc hoang nhiều dọc bờ ruộng, ven nương rẫy, loại rau này từng không được coi trọng, thậm chí bị nhổ bỏ để tránh cạnh tranh dinh dưỡng với cây trồng chính.
Thế nhưng, vài năm gần đây, rau lỗ bình đã có một hành trình “lột xác” đầy bất ngờ. Nhờ hương vị thanh mát, độ giòn tự nhiên cùng yếu tố sạch và lành, loại rau dại này dần được người tiêu dùng ở cả ba miền biết đến, trở thành cái tên được săn tìm trên thị trường. Rau lỗ bình nay đã xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng, đặc biệt là các nhà hàng chuyên về ẩm thực bản địa.
Rau lỗ bình dễ chế biến thành nhiều món ngon khác nhau như rau lỗ bình xào tỏi, nấu canh, luộc chấm mắm…
Qua tay các đầu bếp, lỗ bình được chế biến theo nhiều cách khác nhau như trộn salad cùng dầu giấm, xào tỏi giữ vị nguyên bản, kết hợp trong bánh xèo rau rừng hay dùng làm nguyên liệu cho các món lẩu gà thanh nhẹ. Điểm chung của các món ăn từ lỗ bình là cách nấu không cầu kỳ, ưu tiên giữ trọn sắc xanh, độ giòn và vị chua nhẹ đặc trưng của rau. Chính sự giản dị, gần gũi ấy lại tạo nên nét hấp dẫn riêng, mang đến cảm giác tươi mát, dễ chịu cho thực khách.
Không chỉ dừng lại ở giá trị ẩm thực, rau lỗ bình còn được biết đến với nhiều công dụng trong y học dân gian. Theo kinh nghiệm của người dân bản địa, thân và lá lỗ bình có thể dùng để hỗ trợ điều trị viêm họng, viêm phế quản mãn tính, phong tê thấp, đau nhức xương khớp hay các chấn thương sưng đau…
Ở các chợ phiên vùng cao, lỗ bình vẫn được bán khá phổ biến, là loại rau sạch, hái trong tự nhiên nên rất được ưa chuộng giá dao động từ 50.000 - 90.000 đồng/kg. Tuy nhiên, khi vận chuyển về các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng số lượng rau không nhiều do rau dễ mất nước, héo úa và dập nếu đi đường xa. Do đó, giá thành của loại rau này càng tăng cao.
Trên các sàn thương mại điện tử, rau lỗ bình được rao bán với mức giá từ 100.000 -120.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm cao hơn, nhưng vẫn có người mua.
Bên cạnh việc thu hái từ tự nhiên, hiện nay, rau lỗ bình đã được nhân giống và trồng rộng rãi ở nhiều nơi
Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng lớn, thời gian gần đây, một số nhà vườn tại Lâm Đồng, Đắk Lắk đã bắt đầu nghiên cứu, thử nghiệm trồng rau lỗ bình và thu lại kết quả khả quan. Vốn là rau rừng nên rau lỗ bình khá dễ trồng và chăm sóc, việc chăm sóc không quá cầu kỳ và gần như không phải dùng các biện pháp phun xịt thuốc bảo vệ thực vật, chính vì vậy mà loại rau này đang được các nhà hàng ưa chuộng.
Sau hơn 3 tháng, cây đã có thể thu hoạch cả thân và lá, với năng suất đạt trên 3kg/ mét vuông. Việc nhân giống và mở rộng diện tích trồng được kỳ vọng sẽ giúp ổn định nguồn cung, đồng thời giảm áp lực khai thác rau rừng tự nhiên.
Từ một loại cây dại mọc ven bờ rào, ít ai để mắt tới, rau lỗ bình nay đã trở thành đặc sản ở vùng núi. Không chỉ thế, nó còn mở ra nhiều cơ hội nâng cao thu nhập cho người nông dân thông qua việc tìm, hái rau về bán hoặc đem về trồng ở vườn nhà.
