Quishing là chiêu trò lừa đảo, chiếm đoạt tài sản tuy không mới mẻ nhưng ngày càng tinh vi, khiến không ít người rơi vào cảnh “tiền mất tật mang”. Chính thói quen quét mã nhanh để thanh toán, nhận quà hay đăng ký thông tin sử dụng dịch vụ thiếu cẩn trọng của một số người vô tình tạo cơ hội cho những đối tượng lừa đảo thực hiện hành vi.
Chỉ cần một thao tác quét mã QR trong vài giây, nhiều người đã vô tình mở cánh cửa cho kẻ gian chiếm đoạt toàn bộ thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, thậm chí là tiền tiết kiệm tích góp nhiều năm.
Khi mã QR ngày càng trở thành một phần quen thuộc của đời sống số từ thanh toán, khai báo thông tin cá nhân, đặt đồ ăn đến đăng ký thành viên thân thiết của các cửa hàng thì các phi vụ lừa đảo bằng QR Code, hay còn gọi là Quishing, cũng âm thầm bùng phát với mức độ ngày một tinh vi.
Không còn những tin nhắn trực tiếp về điện thoại hay cuộc gọi giả danh để “dụ con mồi vào bẫy” mà phương thức lừa đảo Quishing đánh thẳng vào tâm lý chủ quan, tin tưởng và thói quen “quét cho nhanh” của người dùng.
Đáng chú ý, những mẹ bỉm, bà nội trợ, nhân viên văn phòng, người bán hàng online…, đang trở thành nhóm đối tượng bị lừa đảo nhiều nhất bởi hình thức này. Vậy Quishing là gì, diễn ra như thế nào và làm sao để check lừa đảo kịp thời trước khi “sập bẫy”?
1. Quishing là gì?
Quishing là sự kết hợp giữa “QR Code” và “Phishing” - thuật ngữ chỉ hình thức tấn công an ninh mạng tinh vi, trong đó kẻ lừa đảo sử dụng mã QR độc hại để dụ dỗ người dùng quét và chuyển hướng đến các trang web giả mạo, có mã độc hay đánh cắp thông tin người dùng.
Hình thức lừa đảo Quishing nhắm vào các đối tượng chủ quan, không kiểm tra kỹ thông tin khi quét mã QR Code ơi các cửa hàng, nơi công cộng.
Điểm mấu chốt của phương thức lừa đảo Quishing nằm ở chỗ là người dùng không thể nhìn thấy nội dung thật sự của đường link ẩn sau mã QR bằng mắt thường. Chỉ cần quét mã, điện thoại sẽ tự động mở trang web hoặc yêu cầu tải ứng dụng, tạo cảm giác “hợp pháp” và đáng tin hơn rất nhiều so với các hình thức lừa đảo truyền thống.
Trong bối cảnh thanh toán không tiền mặt và số hóa dịch vụ diễn ra mạnh mẽ, Quishing đang trở thành một trong những chiêu thức lừa đảo công nghệ phát triển nhanh nhất hiện nay.
1.1. Lừa đảo Quishing diễn ra như thế nào?
Kịch bản của các vụ lừa đảo Quishing thường được dàn dựng khá tinh vi và có tính “đánh trúng tâm lý” cao. Phổ biến nhất là các tình huống quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Kẻ gian có thể dán đè mã QR giả lên mã QR thật tại quán cà phê, bãi giữ xe, máy bán hàng tự động hoặc quầy thanh toán. Khi người dùng quét mã để thanh toán, họ bị chuyển hướng đến một website giả mạo giao diện ngân hàng hoặc ví điện tử, yêu cầu nhập thông tin đăng nhập, mã OTP. Chỉ trong vài phút, tài khoản đã bị chiếm quyền kiểm soát.
Một hình thức khác là gửi mã QR qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội với nội dung trúng thưởng, hoàn tiền, nhận ưu đãi đặc biệt. Nạn nhân - trong đó có rất nhiều phụ nữ bị lừa đảo vì tâm lý ham ưu đãi, mua sắm quét mã và vô tình tải về ứng dụng giả, chứa mã độc theo dõi thao tác bàn phím hoặc đánh cắp dữ liệu.
Đáng lo ngại hơn, một số mã QR còn dẫn đến các biểu mẫu yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân như số căn cước, tài khoản ngân hàng, địa chỉ, số điện thoại. Những dữ liệu này sau đó được sử dụng cho các đường dây lừa đảo khác, gây hệ lụy kéo dài.
1.2 Hình thức lừa đảo Quishing khác gì với phương thức lừa đảo khác
| Tiêu chí | Quishing (lừa đảo qua mã QR) | Lừa đảo qua tin nhắn / điện thoại |
| Hình thức tiếp cận nạn nhân | Dán mã QR tại nơi công cộng, gửi QR qua tin nhắn, email, mạng xã hội | Gửi tin nhắn giả mạo, gọi điện mạo danh ngân hàng, cơ quan chức năng |
| Cách thức dẫn dụ | Lợi dụng thói quen quét QR nhanh, không kiểm tra link ẩn phía sau | Tạo áp lực tâm lý bằng giọng điệu khẩn cấp, đe dọa hoặc hứa hẹn lợi ích |
| Mức độ nhận diện ban đầu | Khó nhận biết vì không thấy link trực tiếp, giao diện thường giống thật | Dễ nghi ngờ hơn nếu nội dung tin nhắn, giọng nói có dấu hiệu bất thường |
| Hành vi yêu cầu nạn nhân thực hiện | Quét mã -> truy cập web giả -> nhập thông tin, tải app chứa mã độc | Cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP, chuyển tiền theo hướng dẫn |
| Nhóm đối tượng dễ bị nhắm tới | Người thường xuyên thanh toán QR, mua sắm online, đặc biệt là phụ nữ | Người lớn tuổi, người ít tiếp cận công nghệ, người lo sợ pháp lý |
| Mức độ thiệt hại | Tương đương nhau: mất tiền, lộ dữ liệu cá nhân, chiếm quyền tài khoản | Tương đương nhau: mất tiền, lộ thông tin, bị lợi dụng danh tính |
2. Đối tượng nào dễ trở thành nạn nhân của Quishing?
Không phải ngẫu nhiên mà các chuyên gia an ninh mạng chỉ ra rằng phụ nữ là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trước các hình thức lừa đảo mới, trong đó có Quishing.
Phụ nữ thường xuyên tiếp xúc với các hoạt động mua sắm online, thanh toán QR, săn khuyến mãi, đặt dịch vụ nhanh. Với nhịp sống bận rộn, nhiều người có xu hướng thao tác nhanh, ít kiểm tra kỹ nguồn gốc mã QR. Đặc biệt, phụ nữ bị lừa đảo thường rơi vào các tình huống như hoàn tiền đơn hàng, xác nhận giao dịch, nhận quà tri ân khách hàng thân thiết.
Cách hoạt động của chiêu thức lừa đảo Quishing này rất tinh vi, nếu sơ hở có thể “sập bẫy” làm chúng ta rò rỉ thông tin cá nhân và mất tiền bạc.
Ngoài ra, người lớn tuổi, nhân viên văn phòng, sinh viên và người kinh doanh nhỏ lẻ cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao. Điểm chung của họ là sử dụng điện thoại thông minh thường xuyên nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng check lừa đảo công nghệ.
3. Cách chống “sập bẫy” phương thức lừa đảo Quishing
Để không trở thành nạn nhân của Quishing, điều quan trọng nhất là thay đổi thói quen sử dụng mã QR một cách cẩn trọng và có kiểm soát.
Trước hết, không nên quét mã QR từ những nguồn không rõ ràng, đặc biệt là mã được gửi qua tin nhắn, email lạ hoặc dán tại nơi công cộng nhưng không có thông tin xác thực. Nếu là mã thanh toán, hãy kiểm tra kỹ tên đơn vị thụ hưởng trước khi xác nhận giao dịch.
Thứ hai, khi quét mã QR dẫn đến website, cần chú ý đường link hiển thị trên trình duyệt. Những website lừa đảo thường có tên miền lạ, sai chính tả hoặc thêm ký tự bất thường. Đây là bước check lừa đảo đơn giản nhưng rất hiệu quả.
Thứ ba, tuyệt đối không nhập thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP sau khi quét mã QR, kể cả khi giao diện trông giống hệt ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử. Các tổ chức tài chính uy tín không bao giờ yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin nhạy cảm qua mã QR. Vì thế, chúng ta cần phải tỉnh táo trong mọi trường hợp để tránh bị rò rỉ thông tin cá nhân.
Cuối cùng, nên cập nhật hệ điều hành, ứng dụng bảo mật và sử dụng phần mềm quét mã QR có chức năng cảnh báo liên kết độc hại.
Để tránh lừa đảo, thất thoát tiền bạc thông tin, chúng ta phải chủ động cảnh giác và nâng cao bảo mật của điện thoại để không sập bẫy của hình thức lừa đảo Quishing.
4. Ba việc nhất định phải làm khi bị lừa đảo hình thức Quishing
Khi nhận ra mình có dấu hiệu trở thành nạn nhân của Quishing, việc xử lý kịp thời có thể giúp giảm thiểu thiệt hại đáng kể.
Việc đầu tiên là khóa ngay các tài khoản liên quan, bao gồm tài khoản ngân hàng, ví điện tử, email và mạng xã hội. Đồng thời, liên hệ với ngân hàng để thông báo giao dịch bất thường và yêu cầu hỗ trợ khẩn cấp. Đây là bước quan trọng để ngăn chặn dòng tiền bị kẻ xấu đột nhập để rút thêm.
Tiếp theo, cần thay đổi toàn bộ mật khẩu và kích hoạt xác thực hai lớp cho các tài khoản quan trọng.
Cuối cùng, hãy trình báo sự việc với cơ quan chức năng và lưu giữ toàn bộ bằng chứng liên quan như tin nhắn, đường link, hình ảnh mã QR. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần cảnh báo cộng đồng, hạn chế các vụ lừa đảo tương tự trong tương lai.
Quishing không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành mối nguy hiện hữu trong đời sống số hiện đại. Chỉ một thao tác quét mã QR thiếu cảnh giác cũng có thể khiến người dùng trả giá bằng tiền bạc, dữ liệu cá nhân và sự an toàn thông tin. Trong đó, ai trong số chúng ta cũng là cần được trang bị kiến thức check lừa đảo nhiều hơn để không tiếp tục trở thành đối tượng bị hướng đến
Hiểu rõ Quishing là gì, cách lừa đảo diễn ra và những biện pháp phòng tránh cơ bản chính là “tấm khiên” hiệu quả nhất. Trong kỷ nguyên số, sự tỉnh táo không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn là trách nhiệm với chính những người xung quanh. Chậm lại vài giây trước khi quét mã QR có thể là cách đơn giản nhất để tránh một cái bẫy đang được kẻ xấu giăng sẵn, chỉ trực chờ thời cơ để thực hiện hành vi lừa đảo.
