Lời nói tích cực của bố mẹ có thể là động lực, truyền cảm hứng để con tự tin trưởng thành.
Nhiều bậc bố mẹ thường rơi vào một sự nhầm lẫn, dù đã rất quan tâm đến con, kiên nhẫn giải thích nhiều nguyên tắc và học hỏi không ít phương pháp nuôi dạy, nhưng trẻ vẫn có lúc bùng nổ cảm xúc, khóc lớn, la hét hoặc ném đồ khi không kiểm soát được bản thân.
Từ đó, bố mẹ bắt đầu tự hỏi liệu con có quá nhạy cảm, “mong manh”, hay chưa đủ kỷ luật với chính mình.
Thế nhưng, theo thời gian, nhiều người dần nhận ra rằng sự ổn định cảm xúc của trẻ không phụ thuộc quá nhiều vào tính cách bẩm sinh, mà liên quan sâu sắc đến cách bố mẹ trò chuyện, phản hồi mỗi ngày.
Đứa trẻ có cảm xúc ổn định, khác biệt nằm ở chỗ trẻ hiểu rằng khi cảm xúc xuất hiện, luôn có nơi an toàn để bộc lộ, khi vấn đề xảy ra, sẽ có người sẵn sàng đồng hành để cùng vượt qua.
Và nền tảng của cảm giác an toàn ấy thường được nuôi dưỡng từ chính những lời nói giản dị mà bố mẹ dành cho con trong cuộc sống hàng ngày.
"Bố mẹ hiểu những bất bình của con, ai cũng có lúc không vui”
Cảm xúc của trẻ nhỏ thực ra giống như thời tiết, có lúc nắng, lúc mưa, và tất cả đều rất tự nhiên. Việc trẻ vui buồn, giận dỗi hay thất vọng là một phần bình thường trong quá trình lớn lên.
Thế nhưng, khi thấy con rơi vào tâm trạng không tốt, phản ứng quen thuộc của nhiều bố mẹ lại là tìm cách sửa chữa, phủ nhận cảm xúc hoặc cố gắng khiến con ngừng buồn: “Vì sao con lại khóc nhiều thế?” “Có gì đâu mà buồn, nghĩ thoáng lên là được.”
Nhưng với trẻ, điều thực sự cần không phải những lời phân tích hay lý lẽ, mà là cảm giác được thấu hiểu.
Khi bố mẹ nhẹ nhàng nói: “Bố mẹ biết con đang thấy tủi thân, ai cũng có lúc không vui như vậy”, thông điệp được gửi đi là cảm xúc không có đúng hay sai, và mọi cảm xúc đều được phép tồn tại. Khi được lắng nghe và thấu hiểu, trẻ mới sẵn sàng chia sẻ những điều trong lòng.
"Bố mẹ tôn trọng ý kiến, tin vào suy nghĩ và lựa chọn của con"
Những suy nghĩ của trẻ nhỏ đôi khi còn ngây ngô, bộc phát và chưa thật sự chín chắn. Nhưng chính trong những ý tưởng tưởng chừng vụng về ấy, trẻ đang từng bước học cách trở thành chính mình.
Nếu mỗi lần con bày tỏ quan điểm đều bị ngắt lời, phủ nhận hoặc chỉnh sửa bằng những câu như: “Con thì biết gì?” hay “Cứ nghe người lớn là được”, trẻ dễ rút ra một kết luận rằng im lặng sẽ an toàn hơn việc suy nghĩ và bày tỏ.
Ngược lại, khi bố mẹ kiên nhẫn lắng nghe và nhẹ nhàng nói: “Bố mẹ tôn trọng ý kiến và tin rằng con sẽ dần học cách đưa ra lựa chọn đúng”, điều đó đang gửi đến trẻ một thông điệp con có giá trị, và suy nghĩ của con xứng đáng được lắng nghe nghiêm túc. Chính những trải nghiệm được tôn trọng như vậy sẽ nuôi dưỡng sự tự tin và tinh thần độc lập trong trẻ.
"Con có thể tức giận, nhưng hãy học cách thể hiện cảm xúc bằng lời"
Tức giận không phải là một vấn đề không thể diễn tả được, đó là cảm xúc chính đáng. Nhiều trẻ mất bình tĩnh, ném đồ đạc và la hét không phải vì tính cách xấu, mà đôi khi chưa biết cách nào khác để thể hiện điều đó.
Khi bố mẹ nói: "Con có thể tức giận, nhưng hãy học cách thể hiện cảm xúc bằng lời" nhằm truyền đi "Tôi tức giận" thay vì khóc chỉ để chứng minh sự tồn tại của cảm xúc.
"Con có thể sợ hãi, vì đôi khi nỗi sợ hãi đang bảo vệ bản thân"
Trong nhiều gia đình, cảm giác sợ hãi của trẻ thường bị gắn với những nhãn như “rụt rè” hay “yếu đuối”. Thế nhưng, trên thực tế, sợ hãi lại là một phản ứng tự nhiên và cần thiết giúp con người tự bảo vệ mình.
Khi trẻ cảm thấy lo lắng trước môi trường mới, thất bại hay thử thách, điều trẻ cần không phải sự chê trách mà là thấu hiểu.
Nếu bố mẹ có thể nhẹ nhàng nói rằng: “Sợ hãi không phải điều đáng xấu hổ, đó chỉ là tín hiệu nhắc con hãy cẩn thận hơn”, trẻ sẽ dần hình thành cảm giác an toàn từ bên trong.
Bởi khi được chấp nhận cảm xúc, trẻ hiểu rằng mình không yếu đuối hay dễ tổn thương, mà cần thêm thời gian để thích nghi và trưởng thành.
"Con có thể phàn nàn, nhưng cố gắng nói về những gì con thực sự cần"
Từ góc nhìn tâm lý, những lời phàn nàn của trẻ em thường là “lớp vỏ” che đi những nhu cầu chưa được gọi tên. Khi trẻ nói: “Con không muốn đi học”, có thể phía sau là nỗi sợ bị chê trách. Hay khi trẻ nói: “Con ghét giáo viên này”, đôi khi đó lại là cảm giác không được lắng nghe.
Khi bố mẹ nhẹ nhàng hướng dẫn: “Con có thể phàn nàn, nhưng chúng ta hãy cùng tìm xem điều con thật sự cần là gì”, đang giúp trẻ học cách nhìn sâu hơn vào cảm xúc của chính mình.
Bố mẹ đang giúp con hình thành một năng lực quan trọng, đi từ cảm xúc bề mặt đến nhu cầu thật sự bên trong, điều mà không ít người trưởng thành vẫn loay hoay học lại sau này.
Dần dần, trẻ hiểu rằng cảm xúc không phải để kìm nén hay phủ nhận, mà là tín hiệu giúp mình hiểu bản thân rõ hơn. Khi biết diễn đạt nhu cầu thay vì chỉ phản ứng bằng cảm xúc, trẻ sẽ tự tin hơn trong giao tiếp, biết tìm kiếm sự hỗ trợ đúng cách và xây dựng những mối quan hệ lành mạnh hơn.
