Bố mẹ có thể áp dụng một số cách vào cuộc sống hàng ngày, nhằm nuôi dưỡng não bộ trẻ phát triển tốt hơn.
Đôi khi chúng ta vô tình bỏ qua một điều quan trọng hơn cả việc tích lũy kiến thức đó là nâng cấp cách trẻ tiếp nhận, xử lý và vận dụng kiến thức.
Thực tế cho thấy, con đường phát triển trí não bền vững, hiệu quả hơn cho trẻ chính là “học mà chơi, học mà làm” – khi trẻ được tự mình quan sát, đặt câu hỏi, thử sai, điều chỉnh và rút ra kết luận.
Trong những trải nghiệm đời thường, não bộ của trẻ được kích hoạt toàn diện: từ khả năng tập trung, tư duy logic, sáng tạo cho đến kỹ năng giải quyết vấn đề. Trẻ không chỉ “biết” mà còn hiểu vì sao, làm thế nào và áp dụng ra sao.
Vì vậy, khi có thời gian, bố mẹ hãy chọn 4 việc nhỏ nhưng đúng hướng, nhằm nuôi dưỡng trí não tốt cho trẻ.
Quan sát chậm trong 10 phút mỗi ngày
Vì sao trẻ cần chậm lại để quan sát? Bởi nhiều trẻ ngày nay thiếu là thời gian và khả năng “tiêu hóa” thông tin.
Với lịch học dày, công việc bận rộn, những áp lực mưu sinh khiến chúng ta vô thức thúc giục con phải nhanh, nhiều, giỏi hơn. Nhưng khi trẻ luôn ở trong trạng thái bị thúc ép, não bộ không còn đủ khoảng trống để xử lý những gì mình nhìn thấy, nghe thấy và trải nghiệm.
Theo thời gian, trẻ có thể trở nên vội vàng, thiếu tập trung, làm việc gì cũng lướt qua mà không thật sự đi sâu, tưởng như bận rộn nhưng lại khó hoàn thành tốt một việc nào. Vì vậy, thay vì vội vàng nhồi thêm kiến thức, điều bố mẹ nên làm là cho con cơ hội sống chậm lại, quan sát thế giới xung quanh và nuôi dưỡng trí tưởng tượng.
Vậy bố mẹ nên bắt đầu từ đâu?
Hãy chọn một đối tượng cố định, có thể là một cái cây ngoài cửa sổ, một chậu cây trên bàn, một bông hoa nhỏ hay thậm chí là một con côn trùng mà trẻ tò mò. Quan trọng nhất, đó phải là thứ khiến trẻ cảm thấy hứng thú.
Mỗi ngày, hãy dành khoảng 10 phút để trẻ quan sát đối tượng ấy một cách trọn vẹn và mô tả lại bằng lời những gì mình nhìn thấy: “Chiếc lá này có một vết sứt nhỏ”, “Mặt trời hôm nay chiếu lệch đi khoảng một ngón tay” “Cánh hoa trà hơi cuộn lại, giống như đang co mình vì lạnh”…
Khi trẻ có thể lặng lẽ quan sát, điều đó cho thấy trẻ đã học được cách đắm mình sâu vào một sự vật. Từ đó, khả năng tập trung, tư duy và cảm nhận chi tiết sẽ dần hình thành. Và chính những năng lực này sẽ giúp trẻ đọc hiểu tốt, làm bài cẩn thận và suy nghĩ sâu sắc hơn trong hành trình học tập về sau.
Trau dồi năng lực toán học trong cuộc sống hàng ngày
Năng lực toán học không nhất thiết phải được rèn luyện trên bàn học. Thực tế, toán học hiện diện ở khắp mọi nơi trong cuộc sống hàng ngày. Khi trẻ được vận dụng toán để giải quyết những vấn đề thật, khả năng tính toán và tư duy logic sẽ tiến bộ một cách tự nhiên.
Bố mẹ có thể cho trẻ đóng vai “giám đốc mua sắm” mỗi tuần một lần. Hãy giao cho con nhiệm vụ chuẩn bị đồ dùng ngày, đưa ra một ngân sách cụ thể (ví dụ 200 nghìn đồng), cùng danh sách cần mua. Trẻ sẽ phải so sánh giá cả online và ngoài cửa hàng, tính toán các mức giảm giá, cân nhắc thương hiệu và hiệu quả chi tiêu. Khi ngân sách không đủ, trẻ sẽ phải đưa ra lựa chọn, giảm bớt một gói hạt hay chuyển sang loại trái cây có giá thấp hơn.
Hoặc hãy để trẻ lập kế hoạch cho một chuyến đi trong ngày, xác định tổng thời gian, giới hạn chi tiêu, tra bản đồ, so sánh các phương án đi taxi, xe buýt hay tàu điện để tìm ra tuyến đường tối ưu nhất.
Ngay trong không gian sống quen thuộc, trẻ cũng có thể học toán. Ví dụ, dùng thước dây đo kích thước phòng ngủ, vẽ sơ đồ theo tỉ lệ, sau đó sắp xếp lại vị trí đồ nội thất sao cho tiết kiệm diện tích nhất, thậm chí ước tính kích thước và chi phí cho một tấm thảm mới.
Trong những tình huống này, trẻ phải tính toán, so sánh, cân nhắc, lập kế hoạch và đưa ra quyết định. Đó chính là những năng lực toán học cốt lõi gắn liền với trí tuệ đời sống.
Khi trẻ bắt đầu suy nghĩ theo kiểu “nếu làm thế này thì sẽ tiết kiệm hơn bao nhiêu”, những công thức và con số từng khô khan trên giấy vở trở thành công cụ hữu ích trong cuộc sống. Càng sử dụng thường xuyên, trẻ càng thành thạo, và dần dần, cách tư duy toán học sẽ trở thành một phản xạ tự nhiên.
Hãy để trẻ trở thành một diễn giả
Chúng ta thường khuyến khích trẻ đọc, xem và suy nghĩ nhiều hơn. Tuy nhiên, não bộ con người có một đặc điểm quan trọng, chỉ tiếp nhận thụ động thì phần lớn thông tin sẽ nhanh chóng trôi qua. Nếu kiến thức không được sử dụng, não bộ sẽ khó ghi nhớ lâu dài.
Ngược lại, khi trẻ chủ động “xuất ra” kiến thức – bằng cách kể lại, trình bày, phân tích hay sáng tạo, vùng hồi hải mã mới “đánh dấu” những thông tin đó là quan trọng và chuyển chúng vào trí nhớ dài hạn.
Trong đời sống hàng ngày, bố mẹ có thể tạo cơ hội cho quá trình này diễn ra một cách tự nhiên. Ví dụ, sau khi trẻ xem xong một bộ phim hay, hãy thử hỏi: “Nếu con là đạo diễn, con sẽ thay đổi hoặc sáng tạo một cái kết khác như thế nào?”
Hãy lắng nghe, thỉnh thoảng đặt những câu hỏi gợi mở như: “Tại sao con nghĩ như vậy?” “Sau đó thì chuyện gì xảy ra?” “Đoạn này bố/mẹ chưa hiểu lắm, con có thể nói lại không?”
Có thể trẻ sẽ nói còn lộn xộn, ngập ngừng hoặc diễn đạt chưa trọn ý. Điều đó hoàn toàn bình thường, bởi đây chính là quá trình trẻ sắp xếp suy nghĩ, kết nối thông tin và tổ chức ngôn ngữ. Khi trẻ được tạo điều kiện để “đầu ra” đủ nhiều, mạng lưới thần kinh trong não sẽ ngày càng hoàn thiện, giúp dòng chảy tư duy trở nên mạch lạc và linh hoạt hơn.
Quan trọng hơn cả, trong quá trình ấy, những mảnh kiến thức rời rạc đã thực sự được nội hóa, trở thành hiểu biết và trí tuệ của chính trẻ.
Thiết kế một cuộc phiêu lưu có kiểm soát
Không có cây nào lớn lên khỏe mạnh nếu chỉ được che chắn. Trẻ em cũng vậy. Những thử thách độc lập được thiết kế phù hợp sẽ tạo cơ hội để trẻ tự mình đối diện với vấn đề, đưa ra quyết định và từng bước rèn luyện thùy trước trán, vùng não chịu trách nhiệm cho lập kế hoạch, tự kiểm soát và tư duy dài hạn.
Bố mẹ có thể bắt đầu từ những nhiệm vụ vừa sức. Với trẻ tiểu học, hãy giao cho con một nhiệm vụ cộng đồng độc lập, mang theo đồng hồ và một khoản tiền nhỏ (ví dụ 50 nghìn đồng), đến cửa hàng trái cây gần nhà và tự mua ba loại trái cây mà gia đình thường ăn. Trẻ sẽ phải tính toán, lựa chọn, giao tiếp và chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Với trẻ ở độ tuổi trung học cơ sở, thử nâng mức thử thách lên, giao cho con một khoản tiền cố định để tự nấu bữa tối ba ngày mỗi tuần. Từ việc lên thực đơn, mua nguyên liệu, sơ chế cho đến nấu nướng, mọi khâu đều do trẻ tự quản lý.
Khi đối mặt với những tình huống mới và không chắc chắn, thùy trước trán và hạch hạnh nhân trong não trẻ liên tục “đối thoại” để đánh giá rủi ro, điều chỉnh cảm xúc và đưa ra quyết định. Chính quá trình này giúp trẻ phát triển khả năng lập kế hoạch tổng thể, thích ứng linh hoạt và tăng sức chịu đựng trước áp lực.
Dĩ nhiên, tự lập không đồng nghĩa với buông tay hoàn toàn. Trước mỗi thử thách, bố mẹ nên cùng trẻ thảo luận trước các chi tiết và phương án dự phòng: nếu cửa hàng đóng cửa thì làm gì, nếu tiền không đủ thì xử lý ra sao… Điều quan trọng là để trẻ hiểu rằng, dù đang “phiêu lưu”, các ranh giới an toàn luôn rõ ràng và bố mẹ chính là điểm tựa vững chắc phía sau.
