Tết Nguyên đán là lễ hội truyền thống lớn nhất của người Việt, đánh dấu sự khởi đầu của năm mới âm lịch. Tên gọi Nguyên đán mang hàm nghĩa sâu sắc trong Hán tự: “Nguyên” là khởi đầu, nền tảng của một chu kỳ; “Đán” là buổi sáng sớm, khi mặt trời vừa vượt lên khỏi đường chân trời. Vì vậy, Tết Nguyên đán chính là “buổi sáng đầu tiên” của năm mới, biểu tượng cho sự sinh khởi, đoàn viên và hy vọng.
Chính từ ý niệm về “buổi sáng đầu tiên” ấy, người Việt hình thành nên những nghi thức đầu năm mang tính khởi vận. Ngày Mồng Một - Nguyên đán mở ra thời điểm quan trọng nhất trong năm, khi con người hướng tới sự hòa hợp, khởi đầu thuận lợi và đón nhận khí vận mới. Bởi vậy, tục xông đất, xuất hành, đi lễ đầu năm trong dịp Tết Nguyên đán, cũng như việc lựa chọn ngày giờ, hướng xuất hành và tránh tuổi xung luôn được chú trọng, nhằm cầu mong may mắn, tài lộc, hỷ sự và một năm mới suôn sẻ. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, đây còn là nghi thức giúp con người tạo lập tâm thế, nhịp vận và khí khởi đầu cho gia đình cũng như công việc.
Tuy quen thuộc trong đời sống dân gian, nhưng nếu chỉ nhìn xông đất, xuất hành như một hình thức cầu may đơn thuần thì chưa phản ánh đầy đủ chiều sâu của phong tục này. Xét trên phương diện học thuật, đây không phải là tín ngưỡng mơ hồ, mà là một phương thức mang tính hệ thống: Thiết lập tâm thế khởi sự; đồng bộ thời điểm không gian - con người; đồng thời giảm sai lệch trong những quyết định đầu chu kỳ. Cốt lõi của toàn bộ nghi thức này nằm ở nguyên lý nền tảng của tư duy phương Đông: Thiên - Địa - Nhân hòa hợp.
Trong đó, “Thiên” là yếu tố thời gian. Theo tư duy phương Đông, thời gian không đồng nhất, mỗi thời khắc đều mang một trường khí khác nhau. Chính vì vậy, thời điểm đầu năm được coi là thời khắc “khai vận”, có tác động định hướng đến toàn bộ nhịp đi của năm. Do đó, gia chủ thường chọn ngày, giờ tốt để xông đất, xuất hành, mở hàng; tránh những giờ xung khắc với tuổi gia chủ hoặc chủ cửa hàng; ưu tiên giờ có sinh khí, vượng khí để khởi đầu nhẹ nhàng, hạn chế trắc trở.
“Địa” là yếu tố không gian, phương hướng, môi trường tiếp nhận và dẫn truyền dòng khí khởi đầu ấy. Vì vậy, xuất hành đầu năm nên đi theo hướng tốt, tránh hướng xung bản mệnh trong thời khắc đầu tiên. Không gian xông đất, mở hàng cần sáng sủa, gọn gàng, có sinh khí như tiếng nói cười, chuyển động nhẹ, tránh u ám, tĩnh trệ. Không gian thông thì khí mới dễ lưu chuyển, công việc vì thế cũng dễ “hanh thông”.
Tuy nhiên, dù thời điểm thuận lợi và không gian thông suốt, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. “Nhân” không chỉ là người “đến xông đất”, mà còn mang theo trạng thái tâm lý, khí vận cá nhân và nhịp sống hiện tại. Vì vậy, việc chọn người xông đất, mở hàng không chỉ xét tuổi tác, mà còn xem sự hòa hợp với gia chủ hoặc doanh nghiệp cả về vận mệnh lẫn tính cách. Căn cứ lựa chọn này được đúc kết trong bài thơ cổ: “Chi hợp Tuế niên, Can hợp mệnh/ Tài, Quan, Ấn, Phúc nhập nội đường/ Thiên tăng Tuế nguyệt, nhân tăng thọ/ Xuân mãn Càn khôn, phúc mãn môn”.
Từ nguyên lý Thiên - Địa - Nhân, việc xem ngày tốt, giờ tốt, tuổi đẹp để xông đất, xuất hành đầu năm trở thành quá trình lựa chọn có căn cứ, dựa trên lịch pháp và hệ thống vận khí của từng năm cụ thể.
Mùng Một Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 nhằm ngày thứ Ba, 17/2/2026 dương lịch (tức ngày Nhâm Tuất, tháng Canh Dần, năm Bính Ngọ, giờ đầu Canh Tý), trực Thành, sao Thất, Tư Mệnh Hoàng đạo, Phạt nhật. Trước đó, tiết khí Lập Xuân bắt đầu lúc 03 giờ 02 phút ngày 04/02/2026 dương lịch.
Trong ngày này, các tuổi xung gồm: Bính Thìn, Giáp Thìn, Bính Thân, Bính Dần, Bính Tuất.
Các giờ tốt gồm: Nhâm Dần (03-05h), Giáp Thìn (07-09h), Ất Tỵ (09-11h), Mậu Thân (15-17h), Kỷ Dậu (17-19h), Tân Hợi (21-23h).
Ảnh minh họa
Hướng tốt khi xuất hành là hướng Hỷ thần (Chính Nam) để cầu may mắn, hỷ sự; và hướng Tài thần (Chính Tây) để cầu tài lộc, kinh doanh thuận lợi.
Tuy nhiên, việc vận dụng các thông số này cần linh hoạt, phù hợp. Những người tuổi Bính Thìn, Giáp Thìn, Bính Thân, Bính Dần, Bính Tuất nên hạn chế xuất hành hoặc thực hiện các việc quan trọng vào ngày mùng Một để tránh xung khắc khí vận.
Đối với việc chọn tuổi xông đất, mở hàng, trước hết cần xác định ngày tốt để tiến hành. Người xông đất hoặc mở hàng nên là người có tuổi tam hợp hoặc lục hợp với Thái Tuế năm mới và tuổi gia chủ hoặc doanh nghiệp; có tính cách vui vẻ, ổn định; cuộc sống, công việc đang hanh thông.
Tuổi người xông đất không được Hình, Xung, Khắc, Hại với tuổi gia chủ; đồng thời tránh những người đang có tâm trạng nặng nề, nhiều lo lắng hoặc có tang sự. Gia chủ cũng không nên vì quá chú trọng hợp tuổi mà thuê hoặc mượn người không hiểu rõ tính cách, năng lực, bởi điều này có thể mang lại tác động ngược.
Xét theo Thái Tuế năm 2026 (Bính Ngọ), các tuổi tam hợp với Thái Tuế là Dần - Tuất, lục hợp là tuổi Mùi. Các tuổi nên tránh gồm: Ngọ (Trực và Hình Thái Tuế), Tý (Xung Thái Tuế), Sửu (Hại Thái Tuế), Mão (Phá Thái Tuế). Như vậy, nên chọn các tuổi Dần - Tuất - Mùi và hạn chế các tuổi Tý - Ngọ - Mão - Dậu.
Dù xông đất, xuất hành đầu năm là phong tục quan trọng trong văn hóa truyền thống của người Việt, nhưng điều cốt yếu là hiểu đúng để không rơi vào mê tín. Xông đất, mở hàng không quyết định giàu nghèo, cũng không thay thế cho năng lực hay nỗ lực cá nhân. Giá trị thực sự của nghi thức này nằm ở việc giúp con người khởi đầu đúng nhịp, giảm nhiễu loạn tâm lý và tạo nền tảng ổn định cho những quyết định đầu năm.
Khi Thiên thuận - Địa thông - Nhân hòa, con người bước vào năm mới với tâm thế vững vàng, hành động rõ ràng và quyết định ít sai lệch hơn. Đó chính là ý nghĩa học thuật và giá trị nhân văn sâu xa của phong tục đầu năm trong đời sống người Việt.
