Nếu bố mẹ rèn luyện sớm cho con 5 thói quen tốt, dù trong kỳ nghỉ vẫn không ảnh hưởng đến kết quả học tập sau này.
Thói quen tốt là nền móng định hình con người, khi được xây dựng sớm sẽ tạo ra ảnh hưởng lâu dài. Ở giai đoạn đầu tiểu học, đặc biệt là năm lớp 1 và lớp 2, trẻ đang trong thời kỳ “vàng” để hình thành nếp sinh hoạt, thái độ học tập và cách ứng xử với việc học.
Những thói quen được rèn luyện trong giai đoạn này giúp trẻ học tốt trước mắt, quyết định sự tự giác, kỷ luật và khả năng học tập bền vững về sau.
Nếu trẻ được hướng dẫn và duy trì tốt 5 thói quen quan trọng ngay từ lớp 1 và 2, việc học ở các lớp trên sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn. Khi bước sang lớp 3, trẻ đã có khả năng tự quản lý thời gian, biết tập trung, chủ động hoàn thành bài tập và không còn phụ thuộc quá nhiều vào sự nhắc nhở của người lớn.
Khi đó, bố mẹ không cần quá lo lắng hay thúc ép về điểm số, bởi nền tảng thói quen đã giúp trẻ tự học, tự tiến bộ và học một cách vững vàng, lâu dài.
Thói quen tự làm bài tập về nhà
Nhiều học sinh tiểu học hiện nay vô thức xem bài tập là “việc của bố mẹ”. Trẻ chỉ bắt đầu làm bài khi được nhắc nhở, và ngay cả khi đã được nhắc, các em vẫn chần chừ, trì hoãn hoặc làm một cách đối phó.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc người lớn thường lo lắng thay con. Khi bài tập chưa xong, bố mẹ lo lắng, nhắc liên tục, thúc ép, thậm chí căng thẳng hơn cả trẻ. Lâu dần, trẻ hiểu rằng việc hoàn thành bài tập không phải trách nhiệm của mình, mà là điều khiến bố mẹ lo lắng.
Sự thúc giục của bố mẹ giống như một “bàn tay vô hình” can thiệp vào quá trình học tập, khiến trẻ mất đi động lực tự thân. Khi không có cảm giác mình là người chịu trách nhiệm, trẻ cũng không còn lý do để chủ động hay cố gắng.
Muốn trẻ hình thành tinh thần tự giác, điều quan trọng nhất là trả lại trách nhiệm cho con. Bố mẹ học cách buông tay đúng lúc, trao quyền chủ động làm bài tập về nhà cho trẻ, thay vì kiểm soát và thúc ép.
Khi bài tập chưa hoàn thành, người cần quan tâm và chịu trách nhiệm trước tiên phải là chính đứa trẻ. Khi trẻ tự cảm nhận được hậu quả của việc chậm trễ, mới học được cách quản lý thời gian, chịu trách nhiệm và dần xây dựng động lực học tập bền vững từ bên trong.
Thói quen đọc sách
Ai cũng biết đọc sách mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của trẻ, nhưng để trẻ thực sự yêu thích việc đọc lại là một câu chuyện khác. Thay vì ép buộc hay nhắc nhở, bố mẹ có thể khơi gợi niềm yêu sách cho con bằng những cách nhẹ nhàng và gần gũi.
Trước hết, hãy tạo cho trẻ một góc đọc sách riêng trong nhà, một không gian yên tĩnh, ấm áp, nơi con có thể thoải mái cầm sách lên và đọc bất cứ lúc nào. Khi việc đọc gắn liền với cảm giác dễ chịu, trẻ sẽ tự nhiên tìm đến sách nhiều hơn.
Bên cạnh đó, đưa trẻ đến thư viện thường xuyên cũng là một cách hiệu quả để mở rộng thế giới đọc. Không gian nhiều sách, nhiều thể loại giúp trẻ có cơ hội khám phá, lựa chọn và hình thành thói quen đọc một cách chủ động.
Quan trọng không kém là chọn sách phù hợp với sở thích của trẻ. Khi được đọc những cuốn sách khiến mình tò mò và hứng thú, trẻ sẽ cảm nhận được niềm vui thực sự từ việc đọc, từ đó dần nuôi dưỡng tình yêu với sách một cách bền vững.
Khả năng tư duy
Nhiều trẻ hiện nay dần hình thành tâm lý “ngại khó”: không muốn luyện tập thêm, cũng không đủ kiên nhẫn để suy nghĩ đến cùng. Khi gặp một bài toán đòi hỏi phải tư duy nhiều hơn một chút, trẻ đã muốn bỏ cuộc hoặc lập tức tìm đến sự trợ giúp từ bố mẹ thay vì tự mình thử sức.
Thói quen này nếu kéo dài sẽ làm suy giảm khả năng tư duy độc lập và sức bền học tập của trẻ. Vì vậy, khi đồng hành cùng con làm bài tập, thay vì đưa ra đáp án, bố mẹ nên sử dụng phương pháp gợi mở và hướng dẫn tư duy.
Trước hết, hãy hướng dẫn trẻ xác định từ khóa và dữ kiện quan trọng trong đề bài. Có thể hỏi: “Con nghĩ thông tin nào trong đề là quan trọng nhất? Hãy khoanh hoặc ghi lại nhé.”
Tiếp theo, giúp trẻ kết nối với kiến thức đã học: “Theo con, bài này đang kiểm tra phần kiến thức nào?”
Sau đó, khuyến khích trẻ tự đề xuất hướng giải quyết: “Bây giờ chúng ta nên bắt đầu từ đâu? Con thử nói suy nghĩ của mình xem.”
Ba câu hỏi này giúp trẻ rèn luyện thói quen phân tích, liên hệ, suy luận. Nếu sau khi gợi mở mà trẻ vẫn chưa hiểu, bố mẹ có thể giải thích cách suy nghĩ của mình một cách rõ ràng, yêu cầu con tự ghi lại bài toán vào “vở ghi lỗi” để ôn tập sau.
Một tuần sau, hãy đưa lại bài toán đó và để trẻ tự giải quyết lần nữa. Việc ôn luyện lặp lại theo chu kỳ sẽ giúp trẻ củng cố kiến thức, tăng cảm giác làm chủ và dần vượt qua tâm lý sợ khó.
Rèn luyện khả năng tập trung
Nhiều phụ huynh nhầm lẫn giữa “tập trung” và “ngồi im tuyệt đối”. Bố mẹ cho rằng con phải ngồi yên, không được cử động, không được nhìn ngang ngó dọc mới gọi là chú ý học tập. Vì thế, những câu nhắc nhở như “Tập trung đi!”, “Đừng phân tâm!” được lặp lại nhiều lần.
Tuy nhiên, chính sự thúc giục đôi khi lại làm gián đoạn trạng thái tập trung tự nhiên của trẻ. Khi bị nhắc quá nhiều, trẻ chuyển sự chú ý từ bài học sang cảm giác bị kiểm soát, và sự tập trung bên trong bị phá vỡ.
Điều quan trọng là không nên tạo ra môi trường tập trung hợp lý.
Một sai lầm phổ biến là khi trẻ đang làm bài, bố mẹ lại ngồi cạnh xem điện thoại hoặc TV. Dù không có tiếng ồn lớn, trẻ vẫn dễ nảy sinh suy nghĩ: “Tại sao mọi người được giải trí còn mình phải học?”. Cảm giác bất công này âm thầm làm giảm động lực và sự chú ý.
Cách làm hiệu quả hơn là để trẻ thấy rằng ai cũng đang tập trung vào công việc của mình. Bố mẹ có thể nấu ăn, đọc sách, xử lý công việc… Khi trẻ cảm nhận được bầu không khí chung là nghiêm túc và có trách nhiệm, việc học sẽ không còn mang cảm giác “bị ép buộc”.
Ngoài ra, có thể áp dụng“phương pháp khởi động 5 phút để giúp trẻ vào guồng học tập. Hãy bắt đầu bằng mục tiêu nhỏ như “chỉ làm một câu” hoặc “chỉ đọc một trang”. Khi đã khởi động được sự chú ý, não bộ sẽ dần đi vào trạng thái tập trung sâu hơn. Khi trẻ trải nghiệm cảm giác “Mình làm được”, “Mình hoàn thành tốt”, sự tự tin và cảm giác thành tựu sẽ được củng cố.
Kỹ năng quản lý thời gian
Một đứa trẻ biết quản lý thời gian sẽ hiểu khi nào cần học và khi nào nên nghỉ ngơi. Nhờ đó, việc học trở nên chủ động và nhẹ nhàng hơn, thay vì rơi vào cảnh dồn ép, làm bài trong vội vã trước giờ nộp hoặc trước kỳ kiểm tra. Khi thời gian được sắp xếp hợp lý, trẻ không chỉ tập trung tốt hơn mà còn học hiệu quả hơn.
Thói quen tự kỷ luật này mang lại lợi ích lâu dài. Nó không chỉ giúp trẻ tiến bộ trong hiện tại mà còn trở thành nền tảng quan trọng cho việc học tập và cuộc sống sau này. Người biết quản lý thời gian thường biết đặt mục tiêu, kiểm soát tiến độ và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Để giúp trẻ hình thành kỹ năng này, cha mẹ có thể bắt đầu từ những bước đơn giản. Trước hết, hãy cùng con lập một kế hoạch rõ ràng và liệt kê các nhiệm vụ cần hoàn thành. Sau đó, chia mỗi nhiệm vụ lớn thành những mục tiêu nhỏ, cụ thể và dễ thực hiện. Khi nhiệm vụ được “chia nhỏ”, trẻ sẽ cảm thấy dễ bắt đầu hơn và ít bị áp lực.
Trong quá trình thực hiện, hãy khuyến khích trẻ tuân theo kế hoạch và hoàn thành từng mục tiêu một. Mỗi lần hoàn thành là một lần trẻ cảm nhận được sự tiến bộ của chính mình.
Đặc biệt, các kỳ nghỉ như nghỉ Tết thời điểm lý tưởng để rèn luyện kỹ năng này. Khi không chịu áp lực điểm số, trẻ có nhiều cơ hội trải nghiệm cảm giác hoàn thành mục tiêu một cách thoải mái hơn.
Khi được trải nghiệm thành công lặp đi lặp lại, trẻ sẽ dần “yêu thích” cảm giác tiến bộ. Từ đó, việc hình thành thói quen học tập và sinh hoạt khoa học không còn là ép buộc, mà trở thành nhu cầu tự nhiên của chính các em.
