Nhờ hương vị ngọt thanh, mùi thơm đặc trưng và màu vàng rực rỡ, giống quýt Bắc Kạn ngày càng được ưa chuộng trên thị trường, nhiều người tìm mua về bày lên mâm ngũ quả ngày Tết.
Trong danh sách những loại quả tốt nhất thế giới do trang ẩm thực nổi tiếng của Anh bình chọn, cam quýt nằm ở vị trí thứ 13. Nổi bật là trái quýt Bắc Kạn, đặc sản gắn bó lâu đời với người dân Thái Nguyên.
Mỗi độ cuối năm, khi tiết trời miền Bắc se lạnh và không khí Tết bắt đầu lan tỏa khắp là thời điểm những vườn quýt Bắc Kạn ở Thái Nguyên lại bước vào mùa thu hoạch rộn ràng nhất. Trong vô vàn loại trái cây phục vụ Tết Nguyên đán, quýt Bắc Kạn vẫn luôn có một vị trí riêng, được người tiêu dùng ưa chuộng bởi hương vị đặc trưng, màu sắc đẹp mắt.
Điểm làm nên sự khác biệt của quýt Bắc Kạn trước hết nằm ở điều kiện tự nhiên hiếm có. Tỉnh Bắc Kạn có địa hình chủ yếu là đồi núi cao, đất feralit giàu khoáng chất, tơi xốp, yếu tố lý tưởng cho sự sinh trưởng của cây có múi. Khí hậu nơi đây mát mẻ quanh năm, mùa đông lạnh vừa phải, mùa hè không quá oi nóng, đặc biệt có sự chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm rõ rệt. Chính sự khác biệt này giúp quả quýt tích lũy lượng đường tự nhiên cao, tạo nên vị ngọt thanh xen lẫn chút chua dịu rất riêng, khó tìm thấy ở quýt trồng tại vùng đồng bằng.
Về hình thức, quýt Bắc Kạn có dáng tròn dẹt, đường kính khoảng 7 – 9cm, vỏ mỏng, nhẵn và khi chín chuyển sang màu vàng cam tươi tắn, rất bắt mắt. Khi bóc, lớp vỏ dễ tách, tinh dầu tỏa ra mùi thơm nhẹ, nhiều người ví von đó là “mùi thơm của núi rừng”. Phần múi to đều, tép mọng nước, giòn ráo, không bị nhão hay bở. Đặc biệt, quýt Bắc Kạn có thể để được lâu mà không nhanh hỏng, rất phù hợp để bày mâm ngũ quả hoặc làm quà biếu trong những ngày Tết.
Quýt Bắc Kạn thường chín rộ từ tháng 11 và đạt độ ngon nhất vào tháng 1 dương lịch, trùng đúng dịp chuẩn bị cho Tết Nguyên đán. Vị quýt lúc này hài hòa nhất: chua nhẹ, ngọt thanh và thơm đậm. Giá thu mua tại vườn dao động khoảng 8.000 – 12.000 đồng/kg, trong khi giá bán lẻ tại các điểm dọc Quốc lộ và các chợ vùng cao thường từ 15.000 – 25.000 đồng/kg, có thời điểm cận Tết lên tới 25.000 – 35.000 đồng/kg.
Nhắc đến quýt Bắc Kạn, không thể không nói tới các vùng trồng nổi tiếng như xã Bạch Thông. Giống quýt Bạch Thông được phát triển từ nguồn gen bản địa quý có múi dày, tép chắc, vị chua dịu, giàu tinh dầu và hàm lượng vitamin C cao. Dù có những năm thời tiết không thuận lợi, nhờ kinh nghiệm canh tác lâu đời và việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, nhiều vườn quýt ở Bắc Kạn vẫn sai quả, vỏ đẹp, chất lượng đồng đều. Người dân nơi đây quan niệm “trồng ít nhưng chắc”, chú trọng chăm sóc để quả to, mã đẹp, bán được giá cao.
Trước đây, những cây quýt này mọc tự nhiên ở những khe núi, cánh rừng già. Sau đó, người dân bắt đầu mở rộng thành các vùng chuyên canh, tạo nên những dải vườn quýt xanh mướt chạy dọc các tuyến đường tỉnh lộ. Hiện nay, không hiếm những cây quýt 70 – 80 năm tuổi vẫn cho quả đều mỗi năm.
Mỗi dịp cận Tết, thương lái từ khắp nơi… lại đổ về các vườn quýt để thu mua. Trên chợ mạng thời điểm này, có rất nhiều địa chỉ rao bán quýt Bắc Kạn với giá từ 20.000-35.000 đồng/kg.
Chị Hoà (người bán hoa quả đặc sản trên chợ mạng) chia sẻ: "Thời điểm cận Tết, có những người đặt cả chục cân, vừa bày lên mâm ngũ quả vừa làm quà cho người thân. Giống quýt này có màu sắc bắt mắt, hương vị thơm ngon và lâu hỏng, dễ vận chuyển đi các tỉnh thành".
