Loại quả này được trồng nhiều ở Sa Pa, Lào Cai, đứng vị trí thứ 10 trong danh sách những loại hạt tốt nhất thế giới do chuyên trang ẩm thực nổi tiếng của Anh đăng tải.
Chuyên trang ẩm thực nổi tiếng của Anh đăng tải danh sách 10 loại hạt tốt nhất thế giới, trong đó có sự xuất hiện của các loại hạt quen thuộc ở Việt Nam, đó là hạt óc chó.
Óc chó còn được gọi bằng nhiều tên khác như hồ đào hay hạnh đào, phổ biến ở Trung Đông, châu Âu và đặc biệt là Mỹ. Tuy nhiên, ở vùng núi Tây Bắc Việt Nam, đặc biệt là vùng núi Sapa, Lai Châu, Cao Bằng, loại quả này mọc tự nhiên, hoang dại, còn được gọi là quả óc chó rừng, chất lượng không kém cạnh quả óc chó có xuất xứ từ nước ngoài.
Cây óc chó rừng thường cao tới vài chục mét, thân thẳng, tán rộng. Lá cây to, dài khoảng 40 cm, xanh đậm và mịn. Trước đây, bà con vùng cao chỉ coi đây là loại cây rừng bình thường. Quả chín rụng đầy gốc, nhưng vì chưa hiểu rõ giá trị dinh dưỡng nên ít ai thu hái. Chỉ khi nhu cầu tiêu dùng các loại hạt tốt cho sức khỏe tăng lên, óc chó rừng mới thực sự được ưa chuộng.
Nếu chỉ quen với hình ảnh hạt óc chó khô trên kệ siêu thị, hẳn nhiều người sẽ ngỡ ngàng khi lần đầu nhìn thấy quả óc chó tươi. Lúc còn xanh, quả trông khá giống quả cóc, nhưng vỏ ngoài sần sùi và dày hơn. Lớp vỏ xanh này bao bọc lấy phần vỏ cứng bên trong, chính là lớp có hình thù giống bộ não người. Khi tách tiếp lớp vỏ cứng ấy, mới lộ ra phần nhân hạt béo bùi mà chúng ta vẫn thường sử dụng.
Chính cấu tạo nhiều lớp này khiến quả óc chó tươi khá xa lạ với người tiêu dùng. Trong khi đó, hạt óc chó khô đã được sơ chế, sấy và đóng gói tiện lợi nên phổ biến hơn. Tuy vậy, những người đã từng thử óc chó tươi đều nhận xét rằng hương vị của nó thơm, bùi và đậm đà hơn, giữ được nhiều dưỡng chất hơn so với loại đã sấy khô. Nhược điểm là quả tươi khó bảo quản, cần bóc vỏ trong vài ngày kể từ khi hái, nếu để héo sẽ rất khó sơ chế.
Ở Sa Pa, mùa óc chó thường bắt đầu từ tháng 7 đến tháng 10. Vào thời điểm này, bà con vào rừng hái quả mang về bán tại chợ phiên hoặc thu gom cho thương lái. Giá óc chó tươi tại chỗ chỉ vài chục nghìn đồng/kg, nhưng khi vận chuyển về thành phố, giá có thể tăng lên gấp đôi, gấp ba. Sau khi tách vỏ, sấy khô và phân loại, hạt óc chó rừng được bán phổ biến với giá khoảng 170.000 – 200.000 đồng/kg.
So với óc chó nhập khẩu, óc chó rừng Việt Nam có quả nhỏ hơn, vỏ dày hơn và phần nhân cũng không quá lớn. Bù lại, nhiều người tiêu dùng đánh giá cao hương vị tự nhiên, mộc mạc mà béo bùi. Hạt óc chó có thể ăn trực tiếp, rang muối, tẩm gia vị hoặc dùng làm sữa hạt, nấu cháo cho trẻ nhỏ...
Không phải ngẫu nhiên mà óc chó được xếp vào nhóm “siêu hạt” tốt cho sức khỏe. Nhân óc chó giàu axit béo Omega-3, chất xơ, vitamin nhóm B, vitamin E cùng nhiều khoáng chất như magiê. Những dưỡng chất này có lợi cho tim mạch, não bộ, hỗ trợ trí nhớ và đặc biệt phù hợp với phụ nữ mang thai, trẻ em trong giai đoạn phát triển.
Khi được đưa vào trồng có định hướng, chăm sóc bài bản, óc chó cho khả năng sinh trưởng ổn định, ít sâu bệnh. Cây óc chó còn mở ra hướng làm kinh tế mới cho bà con vùng cao. Sau 3 năm trồng cây mới cho quả nhưng cây óc chó có tuổi thọ cao, cho quả đều trong nhiều năm, giá trị kinh tế ổn định.
