Đứa trẻ có nội tâm sâu sắc, bền bỉ và giàu hiểu biết, nền tảng quan trọng cho trí tuệ và sự trưởng thành sau này.
Trong công viên giải trí ồn ào, khi những đứa trẻ khác chạy nhảy, cười đùa không ngớt, một cậu bé ngồi bên một luống hoa, lặng lẽ quan sát một con nhện giăng tơ rất lâu. Thế giới xung quanh dường như không làm gián đoạn được sự tập trung, như thể cậu đang chìm vào nhịp điệu riêng của mình.
Khi trong nhà có đông khách, tiếng nói cười vang lên khắp nơi, cậu bé không hề bám người lớn mà nhẹ nhàng cuộn mình ở một góc ghế sofa quen thuộc, kiên nhẫn đọc hết một cuốn sách tranh, từng trang một, chậm rãi và trọn vẹn.
Lúc những đứa trẻ khác tranh giành đồ chơi, cãi cọ và khóc lóc, cậu bé thường đứng ngoài vòng ấy, quan sát một cách bình thản. Không phải vì nhút nhát hay thờ ơ, mà dường như cậu đang âm thầm hiểu và ghi nhận mọi chuyển động, mọi cảm xúc đang diễn ra trước mắt.
Điều đặc biệt nhất là khi ở bên cạnh cậu bé, người khác cũng vô thức chậm lại. Không khí quanh cậu mang một sự tĩnh lặng dễ chịu, khiến người đối diện cảm thấy an tâm và thư thái. Cậu không nói nhiều, cũng không cố gắng gây chú ý, nhưng sự hiện diện lại có sức lan tỏa rất riêng.
Có lẽ chính vì vậy, khi những người lớn tuổi trong gia đình nhìn thấy một đứa trẻ như thế, thường mỉm cười và nói: “Đứa trẻ này thật khác biệt, trong đó có sự điềm tĩnh hiếm gặp.”
Theo nhiều người, đó là sự giàu có bên trong, một thế giới nội tâm yên tĩnh, vững vàng và đầy quan sát, đang âm thầm lớn lên theo cách riêng.
Phong thái trầm tĩnh
Khi nhắc đến “sự cao quý”, đó thường là một cảm giác khó gọi tên. Thực ra, sự cao quý đích thực không nằm ở dáng vẻ hay lời nói, mà ở trạng thái điềm tĩnh và thanh thản bên trong. Có thể hiểu, đứa trẻ lại mang theo một sự vững vàng khiến người khác cảm thấy an yên khi ở cạnh.
Những đứa trẻ trầm lặng thường sở hữu khả năng đặc biệt: biết dành cho mình một khoảng lặng giữa thế giới đầy náo động. Trẻ giống như đã sớm hiểu được trí tuệ của việc “để bùn tự lắng thì nước sẽ trong”. Thay vì phản ứng vội vàng trước mọi kích thích, các em cho phép suy nghĩ và cảm xúc được lắng xuống, để rồi dần trở nên rõ ràng hơn trong sự tĩnh tại.
Dưới góc nhìn tâm lý học, sự tĩnh lặng là một kỹ năng tinh tế trong việc quản lý năng lượng tinh thần. Não bộ con người vận hành theo hai cơ chế khác nhau: một cơ chế phản ứng nhanh, dựa trên trực giác và cảm xúc tức thì, cơ chế còn lại chậm rãi, sâu sắc, đòi hỏi sự tập trung và kiên nhẫn.
Khi bị bao quanh bởi quá nhiều tiếng ồn, thông tin và xao nhãng, não bộ buộc phải liên tục hoạt động ở chế độ phản xạ nhanh. Điều này khiến con người khó bước vào trạng thái suy nghĩ chậm, nơi tư duy sâu, sáng tạo và hiểu biết thực sự được hình thành.
Năng lượng tinh thần của mỗi người giống như một nguồn dự trữ có giới hạn trong ngày. Nếu từ sáng đến tối, nguồn năng lượng ấy bị tiêu hao bởi quá nhiều kích thích, phản ứng và việc vụn vặt, chúng ta sẽ dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, cáu kỉnh và mất khả năng suy nghĩ sâu.
Nhiều trẻ phản ứng với mọi kích thích ngay lập tức, giống như người lái xe luôn đạp ga hết cỡ. Hệ quả là “bình nhiên liệu” tinh thần nhanh chóng cạn kiệt, khiến trẻ khó duy trì sự tập trung, bình tĩnh hay suy ngẫm.
Ngược lại, những đứa trẻ trầm tính dường như biết cách bảo vệ nguồn lực nhận thức của mình. Các em không vội tiêu hao năng lượng cho mọi thứ xung quanh, mà dành nhiều hơn cho việc quan sát, thấu hiểu và suy nghĩ.
Trẻ có thể kiên nhẫn theo dõi cách đàn kiến phối hợp với nhau, lặng lẽ suy ngẫm vì sao câu chuyện trong cuốn sách lại diễn ra như thế, hay chú ý đến những biểu cảm rất nhỏ trên gương mặt người lớn khi trò chuyện.
Chính sự chậm rãi ấy đang âm thầm nuôi dưỡng một nội tâm sâu sắc, bền bỉ và giàu hiểu biết, nền tảng quan trọng cho trí tuệ và sự trưởng thành sau này.
Thể hiện sự tập trung khi làm việc gì đó
Khi trẻ biết tập trung sự chú ý vào những điều thực sự quan trọng, dần hiểu rõ hơn trạng thái tâm lý của chính mình và người khác: từ cảm xúc, suy nghĩ đến ý định và mong muốn. Khả năng ấy là dấu hiệu rõ rệt của trí tuệ cảm xúc phát triển.
Nhắc đến điều này, ta có thể nhớ tới lời dạy của Khổng Tử: “Sống giản dị và kiên định là gần với lòng nhân ái.” Thoạt nhìn, những người “ít nói, không vội vàng” đôi khi bị xem là cứng nhắc, chậm chạp hay thiếu linh hoạt. Vậy vì sao Khổng Tử lại xem phẩm chất ấy là nền tảng của một đức hạnh cao quý như lòng nhân ái?
Trong quan niệm của ông, người quân tử thường cẩn trọng trong lời nói, nhưng dứt khoát trong hành động. Họ không để cảm xúc bốc đồng hay áp lực bên ngoài chi phối suy nghĩ, mà giữ cho mình sự tỉnh táo và nguyên tắc nội tâm.
Cũng vì thế, những đứa trẻ trông có vẻ “chậm hiểu” hay không thích nói nhiều thường ẩn chứa một sức mạnh bền bỉ phía sau sự im lặng. Trẻ có chính kiến riêng, biết suy xét trước khi phản ứng, không dễ chạy theo đám đông hay lung lay bởi ý kiến bên ngoài.
Chính sự điềm tĩnh làm nên cốt lõi của lòng nhân ái. Bởi lẽ, một người luôn trong trạng thái bồn chồn, bất an khó có thể kiên nhẫn lắng nghe hay thực sự thấu hiểu người khác.
Vậy môi trường sống tác động đến cách trẻ nhận thức thế nào?
Từ khi 1 - 2 tuổi, nhiều đứa trẻ đã được bố mẹ sắp xếp tham gia các “lớp giáo dục sớm”, “lớp khai mở tiềm năng”. Ở nhà TV, điện thoại, iPad gần như luôn được mở. Người lớn liên tục thúc giục: “Ra chơi với bạn đi”, “Lên biểu diễn đi”, “Con nhìn bạn kia nói nhiều, hoạt bát thế kia kìa…”
Trong khi đó, nhiều đứa trẻ ngày nay gặp khó khăn trong việc tập trung, dễ lo âu và mệt mỏi. Năng lượng tinh thần”của các em bị bào mòn bởi tiếng ồn và kích thích, nhưng lại không có khoảng lặng để được hồi phục và nạp lại.
Chính vì thế, những đứa trẻ có thể giữ được sự bình thản ở bất kỳ đâu trở nên vô cùng quý giá trong xã hội hiện đại. Với sự điềm tĩnh vượt xa tuổi tác, trẻ lặng lẽ nhắc nhở, trong thời đại bùng nổ thông tin và xao nhãng triền miên, những ai biết kiểm soát dòng chảy chú ý và gìn giữ sự yên ổn nội tâm sẽ có thể sống sâu và tiếp nhận được trí tuệ đích thực.
Vì vậy, hãy cho phép trẻ đôi lúc được buồn chán. Chính trong những khoảng trống ấy, tâm trí trẻ bắt đầu vận động, tìm cách sáng tạo và tự nuôi dưỡng niềm vui của mình.
Khi đứa trẻ có thể tìm thấy sức mạnh của sự yên tĩnh giữa thế giới náo động, giữ được sự minh mẫn giữa những hào nhoáng bên ngoài, thì sự cao quý khó gọi tên sẽ âm thầm tỏa ra từ chính đời sống, đủ sức mang lại cảm giác an yên cho bất kỳ ai ở gần.
